Zator płynem owodniowym amniotic fluid embolism, AFE jest krytycznym stanem położniczym charakteryzującym się zapaścią sercowo-naczyniową i oddechową, a także koagulopatią, stosunkowo rzadkim, niezwykle ciężkim powikłaniem w praktyce położniczej, jedną z głównych przyczyn śmierci matek w krajach rozwiniętych.
Według różnych źródeł występuje z częstością 1 na 20 000-30 000 urodzeń. Jednak śmiertelność z powodu zatoru płynu owodniowego pozostaje wysoka - 70-90%.
W bardzo rzadkich przypadkach płyn owodniowy dostaje się do krwiobiegu matki: zwykle ma to miejsce podczas szczególnie traumatycznego porodu z pęknięciem błon.
Płyn owodniowy jest przejrzystą, lekko żółtawą cieczą wypełniająca w trakcie ciąży worek owodniowy i otaczającą rozwijający się płód. Składa się on w ok. 98-99% z wody. Pozostałe 2% stanowią związki organiczne i sole mineralne. W płynie owodniowym znajdują się również białka układu odpornościowego mamy takie jak laktoferyna czy składniki układu dopełniacza. W zależności od okresu ciąży zmianie ulegają miejsca, w których płyn owodniowy produkowany jest w największych ilościach.
Płyn owodniowy dostaje się do płuc matki, powodując niewydolność płuc (obrzęk płuc). Może to prowadzić do zwiększenia częstości akcji serca (tachykardia), nieprawidłowych rytmów serca, zapaści, wstrząsu, a nawet zatrzymania akcji serca i śmierci. Jeśli kobieta przeżyje, często występuje zaburzenie krzepnięcia w naczyniach (rozsiane wykrzepianie wewnątrznaczyniowe), które wymaga natychmiastowej opieki.
Zator płynem owodniowym możliwe przyczyny:
Nadmierna czynność skurczowa,
Wiek (starszy wiek rodzącej, wiek matki przekracza 35 lat),
Ciąża mnoga,
Wieloródka,
Indukcja porodu/stymulacja czynności porodowej,
Inwazyjne zabiegi podczas porodu,
Intensywne skurcze i nieskoordynowana aktywność zawodowa,
Przedwczesne oderwanie się normalnie zlokalizowanego łożyska;
Uraz brzucha,
Cesarskie cięcie,
Pęknięcie macicy lub szyjki macicy,
Rzucawka,
Cukrzyca.