Czego pacjenci z żylakami obawiają się najbardziej, gdy udają się do flebologa. Oczywiście wystąpienia skrzepów krwi. Flebolog, lekarz specjalizujący się w dokładnej diagnostyce naczyń żylnych. Flebologia zajmuje się leczeniem żylaków, pajączków i zapaleń żył, a także profilaktyką chorób naczyń. Każdy zdaje sobie sprawę, że żylaki same w sobie nie są tak niebezpieczne, jak ich powikłania. Jednym z najczęściej występujących powikłań jest zakrzepowe zapalenie żył (tromboflebitis) powierzchownych kończyn dolnych. Wśród flebologów jest to również często nazywane ostrym zapaleniem żył kończyn dolnych lub wstępującym zapaleniem żył zakrzepowych, co podkreśla istotę procesu zachodzącego wewnątrz żylaków żył powierzchownych kończyn dolnych.
Wstępujące zakrzepowe zapalenie żył to najczęstsza ostra choroba, która wymaga natychmiastowej pomocy chirurgicznej. W ciągu życia rozwija się u 20-40% osób, a występuje u około 50-160 osób na 100 000 mieszkańców rocznie. Dane kliniczne i ultrasonograficzne pokazują, że przechodzenie zakrzepów z żył powierzchownych do głębokich obserwuje się w 6,8-40% przypadków. To stanowi realne zagrożenie dla pacjenta, prowadząc do rozwoju choroby zakrzepowo-zatorowej płuc.
Choroba dotyka osób we wszystkich grupach wiekowych, ale najczęściej występuje u osób powyżej 60 roku życia. Kobiety chorują na nią 2-4 razy częściej niż mężczyźni.
Rozwój wstępującego zakrzepowego zapalenia żył wstępujących zależy od ogólnych mechanizmów powstawania zakrzepów w układzie żylnym. Podstawą do jego powstawania są zjawiska zastoju krwi z wstecznym i turbulentnym przepływem, zaburzenia krzepnięcia oraz uszkodzenia śródbłonka. Czynniki wyzwalające obejmują:
-
Chorobę żylakowatą, która jest najważniejszą przyczyną powstawania choroby i występuje u około 65-95% pacjentów. Zakrzepowe zapalenie żył jest częstym powikłaniem żylaków w układzie żył odpiszczelowych lub dużych, co wskazuje na nieskuteczność leczenia choroby podstawowej.
-
Urazy i operacje, które również mogą prowadzić do powstania choroby. Najczęściej zakrzepowe zapalenie żył jest powikłaniem interwencji chirurgicznych na narządach jamy brzusznej, klatki piersiowej oraz stawu biodrowego.
-
Przewlekłe choroby, które ułatwiają rozprzestrzenianie się choroby w górę. W przypadku pacjentów z profilami flebologicznymi, często wykrywa się choroby autoimmunologiczne, nowotwory złośliwe.
-
Ciąża i okres poporodowy, podczas których większość kobiet rozwija zakrzepice i zakrzepowe zapalenie żył w II i III trymestrze. Istotnymi czynnikami sprzyjającymi rozwojowi choroby są zmiany hormonalne oraz spadek aktywności fibrynolitycznej krwi. Poród z kolei może prowadzić do progresji choroby, związanym z napięciem wewnątrz miednicy oraz uwolnieniem tkankowej tromboplastyny do krwi po oddzieleniu się łożyska.
-
Długotrwałe unieruchomienie, które zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia choroby. Wysokie ryzyko choroby obserwuje się u pacjentów z otyłością, przyjmujących leki hormonalne (doustne środki antykoncepcyjne, terapia substytucyjna) oraz u osób, u których wystąpiła już zakrzepica lub wstępujące zapalenie żył w przeszłości.
Patogeneza zakrzepowego zapalenia żył wstępujących związana jest z niewydolnością zastawki, która powoduje gromadzenie się dużej ilości krwi w krętych i rozszerzonych żyłach, prowadząc do zwolnienia miejscowej hemodynamiki oraz jej turbulentnego przepływu. Procesy zastoinowe powodują niedotlenienie i uszkodzenie śródbłonka, co prowadzi do uwolnienia mediatorów prozapalnych oraz nacieku ściany przez leukocyty. Odsłonięcie struktur podśródbłonkowych, w szczególności kolagenu, aktywuje płytki krwi, zwiększając ich adhezję i agregację. W strefie mikrourazów zmniejsza się zawartość tkankowego aktywatora plazminogenu, co skutkuje zahamowaniem fibrynolizy.
Zastój żylny odgrywa kluczową rolę w rozwoju zakrzepicy, ponieważ przekrwienie osłabia mechanizmy ochronne, prowadząc do gromadzenia się materiału zakrzepowego. Niedrożność żył prowadzi do pogorszenia parametrów hemodynamicznych, co przyspiesza proces rozwoju choroby. Rozszerzone zapalenie żył i zapalenie okołożylne, a także rozległy refluks żylny, przyczyniają się do przejścia stanu zapalnego i zakrzepicy do obszarów proksymalnych.
Na tempo rozwoju choroby wpływa wiele czynników, takich jak stan ściany żył, nasilenie żylaków, wiek chorego i choroby współistniejące, ale przede wszystkim lokalizacja ogniska pierwotnego zakrzepu. Przy wadach zastawkowych skrzeplina łatwiej przenika przez przetokę odpiszczelowo-udową do żyły udowej, gdzie skrzep szybko zaczyna się unosić. Rzadziej przejście do głębokiego kanału odbywa się przez strefę odpiszczelowo-podkolanową.