Schizofrenia hebefreniczna, nazywana również schizofrenią zdezorganizowaną, charakteryzuje się dominującymi objawami dezorganizacji i niedostosowania w obszarach myślenia i wypowiadania się, reakcji emocjonalnych oraz motywów działania. Te symptomy tworzą charakterystyczny obraz choroby, który sprawia, że zachowanie pacjenta cechuje się chaotycznością, zmiennością i niewielką przewidywalnością. Inne specyficzne objawy, typowe dla schizofrenii, takie jak urojenia i omamy, mogą występować w ograniczonym stopniu lub jako fragmentaryczne, nietrwałe urojenia oraz dereistyczne interpretacje rzeczywistości (myślenie nierealistyczne, niezgodne z faktycznymi wydarzeniami). Schizofrenia, co oznacza dosłownie "rozszczepienie umysłu", jest stanem, który nie jest powszechnie zrozumiany. Pomimo że większość osób kojarzy schizofrenię z pojęciem "wariata", jest to błędne przekonanie. Schizofrenia nie oznacza posiadania wielu osobowości czy "rozdwojenia jaźni". Chodzi raczej o rozdźwięk między myślami, działaniami i emocjami osoby chorującej. Najbardziej charakterystycznym objawem schizofrenii jest brak dostosowania się emocjonalnego i zachowania do sytuacji. W rezultacie dochodzi do zaburzenia funkcjonowania i dezintegracji osobowości. Osoba z schizofrenią nie potrafi dokładnie i realistycznie ocenić samej siebie, swojego otoczenia oraz relacji z innymi ludźmi. Chory nieświadomie unika kontaktu z otaczającym go światem i oddala się od dotychczas bliskich osób. Epidemiologicznie największa częstość występowania schizofrenii hebefrenicznej przypada na okres między 14. a 19. rokiem życia, po czym odsetek zachorowań drastycznie maleje i jest niewielki po osiągnięciu 25. roku życia. W późniejszym wieku manifestacja tej choroby jest rzadka i występuje jedynie w wyjątkowych przypadkach. Choroba nie wykazuje predyspozycji płciowych i może dotyczyć zarówno dziewcząt, jak i młodych mężczyzn. Diagnozowanie schizofrenii hebefrenicznej jest częstsze u mieszkańców dużych miast, ponieważ są oni bardziej narażeni na wpływ silnych czynników stresowych.
Schizofrenia hebefreniczna charakteryzuje się występowaniem zaburzeń myślenia i zachowania, a pacjent zazwyczaj cofa się do poziomu rozwoju intelektualnego pięciolatka. Wraz z pogłębianiem się tych odchyleń obserwuje się poważne problemy we wszystkich aspektach życia pacjenta. Osoba dotknięta tą chorobą ma trudności w przyswajaniu nowych informacji oraz w rozwijaniu istniejących umiejętności. Pacjenci cierpiący na schizofrenię hebefreniczną zazwyczaj są zamknięci w sobie i samotni, a nawiązywanie kontaktów z innymi ludźmi sprawia im trudności. Ponadto pacjenci ci doświadczają urojeń oraz fragmentarycznych halucynacji.
Schizofrenia hebefreniczna, choć nieznana jest dokładna przyczyna tej choroby, wiadomo, że istnieje kilka czynników, które mogą przyczynić się do pojawienia się jej objawów.
Czynniki organiczne odnoszą się do zmian strukturalnych w mózgowiu chorych na schizofrenię, takich jak utraty neuronów i zmiany w tkance mózgowej.
Czynniki genetyczne wyjaśniają występowanie schizofrenii w rodzinach (40% ryzyka zachorowania u dziecka, gdy oboje rodzice chorują, a 12% ryzyka, gdy jedno z rodziców choruje).
Czynniki biochemiczne wynikają z zaburzeń równowagi neuroprzekaźników, takich jak dopamina i glutaminian. Hipoteza dopaminowa wyjaśnia, dlaczego występują zarówno objawy pozytywne, jak i negatywne w schizofrenii hebefrenicznej. Objawy pozytywne wynikają z nadmiernego działania układu mezolimbicznego, który jest związany z aktywnością dopaminergiczną. Objawy negatywne wynikają z niedostatecznej aktywności układu mezokortykalnego mózgu.
Teoria neurorozwojowa zakłada, że schizofrenia może wynikać z zaburzeń w procesie neurogenezy, które mają miejsce podczas ciąży, w różnych etapach rozwoju mózgu.
Schizofrenia hebefreniczna rozwija się bardzo szybko. Leczenie daje dobre wyniki tylko we wczesnym stadium, później pacjenci stają się odporni na farmakoterapię. Jednym z powikłań schizofrenii hebefrenicznej jest wystąpienie agresji i wybuchów złości, których pacjent nie jest w stanie kontrolować. W ciągu kilku lat postępu choroby następuje drastyczna zmiana sfery emocjonalno-wolitywnej pacjenta, co prowadzi do trwałego defektu schizofrenicznego.
Bezcelowa agresja prowadzi do samookaleczeń lub prób zranienia innych osób. Rozwinięta schizofrenia hebefreniczna pozostawia niewielkie szanse na pozytywne rezultaty, ponieważ większość odchyleń jest nieodwracalna. Dobrze dobrana terapia i sesje terapeutyczne mogą przedłużyć okres remisji.
Choroba charakteryzuje się nawracającym przebiegiem, z okresami zaostrzeń i remisji. Każdy etap ma swoje własne cechy:
Zaostrzenie pobudzenie psychoruchowe i silny niepokój ustępują miejsca apatii i chęci ukrywania się przed innymi. Chaotyczne i niespójne myślenie negatywnie wpływa na mowę. Wypowiedzi stają się nielogiczne, przez co trudno zrozumieć sens tego, co zostało powiedziane. W tym etapie schizofrenii hebefrenicznej brak jest adekwatnej reakcji emocjonalnej, na przykład pacjent może śmiać się, gdy słyszy o śmierci bliskiej osoby. Pojawiają się halucynacje słuchowe i wzrokowe, drażliwość oraz zastępowanie prawdziwych wspomnień fałszywymi. W ostrym stadium pacjent jest przekonany, że ktoś inny lub siły mistyczne kontrolują jego działania.
Okres remisji po zaostrzeniu schizofrenii hebefrenicznej pacjenci wykazują następujące objawy: letarg, zaniedbywanie podstawowych zasad higieny, mała aktywność fizyczna. W tym etapie również brakuje jakiejkolwiek inicjatywy. Osoba może wykonywać nieznaczącą pracę przez długi czas lub w ogóle nic nie robić. Innym objawem w okresie remisji są stereotypowe ruchy motoryczne, pacjent stale powtarza monotonne czynności, na przykład obraca się wokół własnej osi.
Rozpoznanie choroby we wczesnym stadium jest istotne, ponieważ wtedy istnieje większa szansa na pomoc dla osoby chorych. Jeśli pojawią się nieodwracalne zmiany w organizmie, pacjent nie będzie w stanie w pełni wyzdrowieć. Schizofrenia hebefreniczna ma kilka cech wspólnych dla wszystkich pacjentów:
Aspołeczność
Izolacja
Zaburzenia wagi ciała w dzieciństwie i okresie dojrzewania
Niska samoocena
Niska inteligencja
Brak inicjatywy
Nadwrażliwość na stres
W dzieciństwie osoby cierpiące na schizofrenię hebefreniczną charakteryzują się silnym przywiązaniem do rodziców. Potrzebują stałego wsparcia od ojca i matki, a kontakty z rówieśnikami są ograniczone do minimum. Niski poziom inteligencji powoduje, że pacjenci unikają działań wymagających uwagi i aktywności umysłowej. W okresie dojrzewania zachowanie pacjenta ulega drastycznym zmianom. Dziecko staje się agresywne i wykazuje skłonność do zachowań aspołecznych. Dotknięci tym schorzeniem doświadczają nie tylko krewni, ale także koledzy z klasy i obcy ludzie. Takie nastolatki zaczynają wcześnie prowadzić życie intymne i często się uzależniają od alkoholu i narkotyków dla przyjemności. Nauczyciele i krewni często przypisują te odchylenia do specyfiki okresu dojrzewania, jednak tylko psychiatra może postawić diagnozę choroby. Postępowi choroby towarzyszą wyraźne objawy ekscentrycznych, nieodpowiednich dla wieku zachowań. Wszystkie działania i słowa nastolatka są pozbawione sensu i mogą wydawać się śmieszne. Obserwuje się podwyższony nastrój, który w ciągu kilku minut może przejść w apatię lub agresję. Pacjenci często skarżą się na rozwój nieistniejących chorób (hipochondria). Zaburzenie osobowości rozwija się w ciągu 3-4 lat od wystąpienia pierwszych oznak choroby, ale może postępować znacznie szybciej pod wpływem silnego stresu. Przekonanie pacjenta do odwiedzenia terapeuty jest trudne. Eksperci zalecają zaangażowanie autorytetów dla dziecka, co zwiększa szanse na wysłuchanie pacjenta przez nich.