Psychoza starcza, zwana również psychozą wieku podeszłego, otępieniem starszym to stan psychotyczny, który często występuje u osób w wieku powyżej 60 lat. Charakteryzuje się on trwałym upośledzeniem funkcji psychicznych oraz zachowania. Warto zaznaczyć, że rozwijanie się psychozy u osób starszych następuje powoli i niekoniecznie prowadzi do szybkiego całkowitego otępienia. Niemniej jednak ma negatywny wpływ na funkcje intelektualne, co w dłuższej perspektywie może prowadzić do rozpadu osobowości jednostki.
Przyczyna psychozy starczej nie jest w pełni zrozumiana. Wyniki badań wskazują, że u osób powyżej 60 roku życia, pod wpływem różnych czynników, rozpoczynają się procesy zanikowe w mózgu, które wpływają na stan psychiczny pacjentów.
Głównymi przyczynami psychozy starczej są:
-
Predyspozycje dziedziczne, tj. obecność w rodzinie krewnych z demencją starczą lub podobnymi epizodami psychotycznymi.
-
Przewlekłe choroby narządów wewnętrznych oraz układu moczowo-płciowego.
-
Ostre procesy zakaźne, które mogą wpływać na komórki mózgowe, takie jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych czy zapalenie mózgu.
-
Zmiany zwyrodnieniowe związane z wiekiem.
-
Problemy ze wzrokiem i słuchem.
Narażenie na niekorzystne czynniki zewnętrzne i wewnętrzne zwiększa ryzyko rozwoju tej choroby. Obejmują one:
-
Zmiany w statusie społecznym, przejście na emeryturę oraz pogorszenie sytuacji finansowej.
-
Samotność.
-
Niewłaściwa, monotonna dieta, która prowadzi do niedoboru witamin i mikroelementów.
-
Brak aktywności fizycznej (hipodynamia).
-
Nadużywanie alkoholu i palenie.
-
Przewlekła bezsenność.
-
Niesystematyczne i nadmierne przyjmowanie leków, zwłaszcza leków nasennych, uspokajających oraz przeciw nadciśnieniowych.
-
Wyostrzenie cech osobowości osoby starszej.
Warto zaznaczyć, że psychoza starcza częściej występuje u kobiet, zwłaszcza tych z zaburzeniami depresyjnymi.
Patogeneza tej choroby opiera się na niedotlenieniu neuronów mózgu spowodowanym pogorszeniem krążenia krwi i brakiem dostarczania odpowiednich składników odżywczych. Charakteryzuje się ona zmniejszeniem liczby komórek nerwowych, wzrostem gęstości neurofibrylarnej oraz obecnością tzw. "płytek starczych", które są ogniskiem zwyrodnienia tkanek.
Na podstawie klinicznych objawów można rozróżnić kilka etapów psychozy starczej.
W początkowym stadium obserwuje się nasilenie cech osobistych i charakteru. Pacjenci stają się niezwykle skąpi, małostkowi, drażliwi i podejrzliwi.
Następnie dochodzi do zmian w zdolnościach intelektualnych, które prowadzą do uszczerbku funkcji umysłowych, pamięci oraz koncentracji uwagi. Stopniowo pojawiają się zaburzenia związane z orientacją, oceną oraz sferą emocjonalną.
W zależności od charakterystyki objawów wyróżniamy ostre i przewlekłe formy psychozy starczej.
Ostry atak, zwany także objawowym, rozwija się często w kontekście zaostrzenia lub dekompensacji schorzeń somatycznych. Objawia się to następującymi cechami:
-
Zwiększona aktywność ruchowa, rozdrażnienie i pobudzenie.
-
Zaburzenia orientacji.
-
Problemy z pamięcią i skupieniem uwagi.
-
Doznania lęku, niepokoju oraz dezorientacji.
-
Halucynacje, urojenia prześladowcze i poczucie zagrożenia.
-
Dezorientacja.
Ostry okres trwa od kilku dni do trzech tygodni, a nasilenie objawów zależy od ciężkości stanu. Po jego zakończeniu często obserwuje się osłabienie, apatię oraz letarg.
Forma przewlekła charakteryzuje się powolnym narastaniem objawów klinicznych. Wyróżniamy różne typy psychozy starczej:
Depresja starcza. Objawia się ona w różnym stopniu nasilenia, począwszy od lekkiego obniżenia nastroju, aż do ciężkiego stanu depresyjnego z tendencjami samobójczymi. Częściej występuje u kobiet i towarzyszy jej niewielkie pogorszenie funkcji poznawczych.
Halucynoza. Przejawia się różnymi rodzajami halucynacji (słuchowych, wzrokowych, dotykowych), przy zachowanej świadomości. Zazwyczaj pojawia się u osób powyżej 70. roku życia. Halucynoza dotykowa charakteryzuje się nieprzyjemnymi doznaniami i przekonaniem pacjenta, że na jego skórze znajdują się pasożyty, owady lub piasek.
Psychozy halucynacyjno-paranoidalne. W tym przypadku obserwuje się urojeniowe przekonania, które towarzyszą wizualnym iluzjom percepcji.
Chroniczna paranoja. Charakteryzuje się urojeniami dotyczącymi szkody, obawami o życie oraz własność. Przebiega długotrwale, a większość pacjentów zachowuje zdolność do samoopieki i utrzymuje kontakty społeczne.
Parafrenia starcza. Występuje przeważnie u osób starszych. Charakteryzuje się zaburzoną samooceną, skojarzeniem z inną osobą lub fikcyjną postacią oraz opowieściami o niezwykłych wydarzeniach, które rzekomo miały miejsce, takie jak przyjaźnie z gwiazdami itp.
Jeśli chodzi o nasilenie, demencja starcza może mieć łagodny, umiarkowany lub ciężki przebieg.