Przewlekłe zapalenie żołądka i jelit to choroba zapalna błony śluzowej żołądka i jelit, która wynika z różnych czynników i objawia się zaburzeniami w układzie pokarmowym. Istnieją dwie główne formy tej patologii: ostra i przewlekła, które różnią się przyczynami, objawami klinicznymi i metodami leczenia.
Według statystyk, ponad 50% dzieci w wieku szkolnym i dorosłych cierpi na przewlekłe zapalenie żołądka i jelit. Przewlekłe zapalenie żołądka i jelit jest powiązane z częstymi zmianami w szczepach mikroorganizmów, niezdrowymi nawykami, niezdrowym stylem życia, częstym samoleczeniem, co prowadzi do wzrostu oporności mikroorganizmów na leki oraz nasilenia procesów chorobowych.
Przewód pokarmowy, odpowiedzialny za przetwarzanie żywności i dostarczanie składników odżywczych do krwi, skupia główną funkcję na żołądku i jelitach. Te narządy są wrażliwe nie tylko na rodzaj spożywanej żywności, ale również na zmiany w homeostazie, mikroflorze, penetrację czynników zakaźnych i alergenów. Narażenie na niekorzystne czynniki prowadzi do problemów trawienia oraz rozwoju patologii zapalnych. Jednym z najczęstszych schorzeń dotykających przewodu pokarmowego jest nieżyt żołądkowo-jelitowy, czyli synchroniczne zapalenie dwóch sąsiadujących odcinków układu pokarmowego - żołądka i jelita cienkiego.
Głównym czynnikiem patogenetycznym ostrego zapalenia przewodu pokarmowego jest infekcja mikroorganizmami chorobotwórczymi. Typowe patogeny obejmują:
-
Wirusy RNA, takie jak enterowirusy, astrowirusy, rotawirusy, norowirusy i adenowirusy. U dzieci często występuje infekcja rotawirusowa, która potocznie nazywana jest "grypą jelitową".
-
Bakterie, w tym shigella powodująca czerwonkę bakteryjną, salmonella oraz patogenne serotypy Escherichia coli.
-
Proste pasożyty, takie jak giardia jelitowa, cryptosporidium i ameba.
Patogenna flora dostaje się do przewodu pokarmowego przez spożywanie surowych owoców, warzyw, jagód, produktów mlecznych niskiej jakości oraz zanieczyszczonej wody. U dzieci często dochodzi do zakażenia poprzez brudne zabawki i przedmioty osobiste. W przypadku wirusów, dodatkową drogą zakażenia jest droga powietrzna przy bliskim kontakcie z chorym. Do grupy ryzyka należą podróżujący, dzieci oraz osoby z osłabionym układem odpornościowym.
Prawdopodobieństwo ostrego przebiegu choroby wzrasta w przypadku:
-
Przewlekłych patologii trzustki, takich jak zapalenie trzustki, mukowiscydoza, martwica trzustki oraz guzy głowy trzustki.
-
Niestabilnego składu soku żołądkowego, charakteryzującego się niekontrolowanym spadkiem lub wzrostem kwasowości.
-
Nieprawidłowej równowagi mikroflory jelitowej (dysbioza).
Przewlekłe zakaźne zapalenie żołądka i jelit często jest spowodowane przez Gram-ujemną bakterię Helicobacter pylori. Bakterie te syntetyzują enzymy ureazy, które rozkładają mocznik na amoniak i dwutlenek węgla. Dzięki temu bakterie neutralizują kwas solny i mogą swobodnie się rozmnażać, powodując przewlekłe stany zapalne błony śluzowej żołądka i jelit. Przebieg choroby charakteryzuje się cyklicznymi fazami zaostrzeń, częściowej remisji i remisji.
Niezakaźne przyczyny zapalenia żołądka i jelit mogą wynikać z częstego lub długotrwałego spożywania alkoholu, ostrej przyprawności w diecie oraz stosowania niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Zapalenie niezakaźne charakteryzuje się przewlekłym przebiegiem z objawami zaburzeń trawiennych, które nasilają się w okresach zaostrzeń.
Rzadką postacią choroby jest zapalna reakcja alergiczna błony śluzowej na pokarmy, na które pacjent wykazuje nadwrażliwość.