Przewlekłe zapalenie dwunastnicy to choroba charakteryzująca się przewlekłymi procesami zapalnymi, zwyrodnieniowymi, dystroficznymi i regeneracyjnymi w nabłonku błony śluzowej dwunastnicy. Te procesy mają zróżnicowany charakter pod względem rozpowszechnienia i nasilenia restrukturyzacji nabłonka i dwunastnicy. Choroba ta jest najczęstszą patologią dwunastnicy, choć rzadko występuje w postaci izolowanej.
W większości przypadków uporczywy stan zapalny dwunastnicy łączy się z chorobami żołądka i jelit, a także innych narządów wewnętrznych. U mężczyzn ta choroba występuje trzy razy częściej niż u kobiet. Badanie tej choroby ma duże znaczenie, ponieważ przewlekłe zapalenie dwunastnicy często jest stanem przed wrzodowym, który rozwija się u młodych mężczyzn. Pacjenci z tą chorobom są zazwyczaj leczeni przez terapeutów i gastroenterologów.
Przyczyny powstawania tej choroby, zarówno w jej pierwotnej, jak i wtórnej genezie, są różne. Pierwotny proces może rozwijać się na tle niedożywienia, nadużywania pikantnych i ostrych potraw, wędzonych mięs, smażonych potraw, mocnej herbaty, kawy i alkoholu. Również nadmiar lipidów i węglowodanów w diecie oraz palenie papierosów mogą przyczyniać się do rozwoju przewlekłego zapalenia dwunastnicy. Przewlekły stan zapalny może również rozwijać się, jako samodzielna choroba, choć rzadziej występuje po przebytym ostrym zapaleniu dwunastnicy. Nie można również wykluczyć wpływu czynników dziedzicznych.
Wielu badaczy z zakresu gastroenterologii uważa wymienione przyczyny za czynniki predysponujące do rozwoju zapalenia dwunastnicy, ale niezwiązane z jego etiologią. Wskazują oni na ogólną patogenezę przewlekłego zapalenia dwunastnicy i błony śluzowej żołądka, która polega na zaburzeniu równowagi czynników agresji (takich jak Helicobacter pylori, zwiększone wydzielanie pepsyny i kwasu solnego, uszkodzenia błony śluzowej) i czynników ochronnych (takich jak odpowiednie ukrwienie i naprawa ściany dwunastnicy).
Wtórne przewlekłe zapalenie dwunastnicy diagnozuje się znacznie częściej i rozwija się w wyniku innych chorób, takich jak:
-
Inwazja bakterii Helicobacter pylori.
-
Przewlekłe zapalenie żołądka.
-
Zapalenie wątroby, trzustki, pęcherzyka żółciowego, dróg żółciowych.
-
Zapalenie jelit, w tym jelita grubego.
-
Inwazje pasożytów.
-
Patologie układu oddechowego i sercowo-naczyniowego, które prowadzą do niedotlenienia jelit.
-
Choroby nerek, gdzie obecność mocznicy prowadzi do uszkodzenia błony śluzowej dwunastnicy.
Mechanizm powstawania przewlekłego zapalenia dwunastnicy w przypadku choroby wrzodowej żołądka wiąże się z zwyrodnieniem nabłonka jelitowego w kierunku żołądka, uszkodzeniem obszarów metaplazji przez kwas solny i tworzeniem nadżerek, a następnie stopniowym rozprzestrzenianiem się choroby wrzodowej do dwunastnicy. W przypadku przewlekłego zapalenia trzustki i zapalenia wątroby dochodzi do zwiększonego wchłaniania enzymów na błonie śluzowej, hamowania wydzielania wodorowęglanów oraz zmniejszenia odporności błony śluzowej dwunastnicy na czynniki uszkadzające. W stanach zapalnych dróg żółciowych, mikroflora obca dla tych odcinków przewodu pokarmowego może przedostać się do dwunastnicy, prowadząc do uszkodzenia jej nabłonka, zwłaszcza przy zmniejszonej kwasowości soku żołądkowego.
Przewlekłe zapalenie żołądka i dwunastnicy można podzielić na kilka kategorii zgodnie z różnymi kryteriami: etiologią, lokalizacją, wariantem klinicznym, obrazem morfologicznym i fazą choroby. Pod względem etiologii przewlekłe zapalenie dwunastnicy może być pierwotne lub wtórne (rozwijające się na tle innej choroby przewodu pokarmowego). Jeśli chodzi o rozpowszechnienie, choroba może być całkowita (obejmująca całą dwunastnicę) lub ograniczona (np. zapalenie brodawki, początkowych lub końcowych odcinków jelita). Klęska bliższej części dwunastnicy występuje najczęściej w przypadku choroby wrzodowej dwunastnicy, podczas gdy odcinek dalszy i brodawki mogą być dotknięte w przypadku choroby wątroby, dróg żółciowych i trzustki.
W zależności od dominujących objawów wyróżnia się różne warianty kliniczne przewlekłego zapalenia dwunastnicy, takie jak zapalenie błony śluzowej żołądka i wrzodziejące, pęcherzykopodobne, trzustkowe, mieszane i ukryte. Podczas badania endoskopowego można zaobserwować różne rodzaje zmian morfologicznych błony śluzowej, takie jak powierzchowne, rozproszone, erozyjne i zanikowe. W przebiegu choroby można również wyróżnić fazy zaostrzenia i remisji.