Nieżyt żołądka, zapalenie błony śluzowej żołądka, grypa żołądkowa jest procesem zapalnym zachodzącym w błonie śluzowej żołądka. Ta choroba prowadzi do zaburzeń wchłaniania pokarmu i trawienia. Jest to najczęstsza jednostka chorobowa dotycząca układu pokarmowego. Największa częstość występowania zapalenia błony śluzowej żołądka obserwowana jest u osób w średnim i podeszłym wieku.
Żołądek pełni istotną rolę w układzie pokarmowym, wykonując różnorodne funkcje:
-
Przyjmowanie pokarmu z przełyku.
-
Wydzielanie soku żołądkowego w celu trawienia pokarmu.
-
Mechaniczne przetwarzanie pokarmu poprzez rozdrabnianie.
-
Wchłanianie niezbędnych substancji przez błonę śluzową.
-
Transport pokarmu do jelita cienkiego.
-
Skład soku żołądkowego obejmuje pepsynę, gastrynę, lipazę oraz kluczowy składnik - kwas solny. Specjalna struktura ścian żołądka chroni je przed działaniem kwasu solnego. Niewielka ilość kwasu może jednak wciąż być wydzielana w górnej części żołądka, ale jest neutralizowana w organizmie bliżej dwunastnicy, która stanowi część jelita cienkiego.
-
W przypadku niekorzystnych warunków, błona śluzowa żołądka może nie spełniać swoich funkcji i doprowadzić do zapalenia, nazywanego zapaleniem błony śluzowej żołądka. Choroby przewodu pokarmowego dotykają ponad 50% dorosłej populacji w krajach rozwiniętych.
-
Głównymi wrogami dla przewodu pokarmowego są alkohol, napoje gazowane, ostre, smażone i słone potrawy. Niezdrowe nawyki żywieniowe, takie jak głodzenie się i objadanie, również szkodzą żołądkowi. Oprócz tego, zapalenie błony śluzowej żołądka może być spowodowane przyjmowaniem leków o negatywnym wpływie na żołądek, ekspozycją na substancje kwasowe lub zasadowe, infekcjami, uszkodzeniami mechanicznymi oraz stresem.
Przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka jest powszechne i dotyka około 60-85% populacji na całym świecie, zwłaszcza osób w wieku od 18 do 35 lat. Jednak ze względu na szybką urbanizację, coraz częściej występuje u dzieci w wieku od 8 do 13 lat.
Zapalenie błony śluzowej żołądka można podzielić na trzy kategorie w zależności od poziomu wydzielania kwasu solnego:
-
Zapalenie błony śluzowej żołądka z niskim poziomem kwasu żołądkowego.
-
Zapalenie błony śluzowej żołądka z prawidłowym poziomem kwasu żołądkowego.
-
Zapalenie błony śluzowej żołądka z wysokim poziomem kwasu żołądkowego.
W zależności od rodzaju zapalenia błony śluzowej żołądka u pacjenta, zastosowane będą różne grupy leków w celu leczenia tej choroby.
Nieżyt żołądka, zapalenie błony śluzowej żołądka przyczyny
Zapalenie błony śluzowej żołądka jest chorobą polietiologiczną, co oznacza, że występuje w wyniku działania różnych szkodliwych czynników. W rozwoju tej choroby istotną rolę odgrywają procesy patologiczne, które zaburzają miejscową odporność błony śluzowej, ogólną reaktywność organizmu oraz regulację funkcji wydzielniczych i motorycznych żołądka. Główne przyczyny i warunki, które mogą prowadzić do zapalenia błony śluzowej żołądka, to:
-
Czynniki zakaźne w 90% przypadków przewlekłego stanu zapalnego żołądka, jest obecne zakażenie bakterią Helicobacter pylori. Ostre zapalenie błony śluzowej żołądka może być spowodowane przez bakterie Escherichia coli, gronkowce, paciorkowce lub inne mikroorganizmy oportunistyczne. Rzadziej choroba może mieć podłoże wirusowe lub rozwijać się na tle kiły, gruźlicy, kandydozy lub inwazji robaków.
-
Wpływy chemiczne większość ostrej postaci zapalenia żołądka wynika z działania agresywnych substancji, które dostają się do żołądka. Przykłady takich substancji to sublimat, kwasy, sole metali ciężkich, które mogą spowodować nekrotyczne zapalenie błony śluzowej. Spożycie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), glikokortykosteroidów, wielu antybiotyków, glikozydów nasercowych, kokainy oraz nadużywanie alkoholu może prowadzić do erozyjnego zapalenia błony śluzowej żołądka.
-
Zmieniona reaktywność w przypadku choroby Addisona-Birmera obserwuje się stan zapalny spowodowany powstawaniem przeciwciał przeciwko komórkom okładzinowym żołądka oraz wewnętrznemu czynnikowi Castle'a. Rzadziej choroba ta wiąże się z autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy, cukrzycą insulinozależną lub autoimmunologicznym zespołem wielogruczołowym typu I. Nadreaktywność organizmu, wywołana uczuleniem, może być przyczyną alergicznego nieżytu żołądka.
-
Inne choroby układu pokarmowego zapalenie błony śluzowej żołądka może wystąpić, gdy dochodzi do podrażnienia żołądka przez cofającą się treść jelitową. Żółciowe zapalenie błony śluzowej żołądka rozwija się w przypadku funkcjonalnej niewydolności zwieracza odźwiernika w przewlekłym zapaleniu dwunastnicy lub w przypadku dyskinezy dróg żółciowych. Warunki sprzyjające refluksowi żółciowemu mogą występować w przypadku chorób żołądka poddanych wcześniejszej operacji lub w przypadku obecności guzów dwunastnicy.
-
Przewlekły stres nierównowaga neurohumoralna jest częstym czynnikiem predysponującym do rozwoju zapalenia żołądka, choć ostre reakcje stresowe mogą prowadzić do powstawania nadżerek i nawet krwotocznego zapalenia błony śluzowej żołądka poprzez niedokrwienie. Przewlekły stres wiąże się z długotrwałym skurczem naczyń krwionośnych i niewystarczającym dopływem krwi do błony śluzowej żołądka. Pogorszenie sytuacji może wynikać z wyczerpania pojemności rezerwowej organizmu oraz z dysfunkcji przewodu pokarmowego.
-
Błędy żywieniowe zaburzenia żywieniowe stanowią jedno z głównych przyczyn przewlekłego powierzchownego zapalenia błony śluzowej żołądka. Spożywanie regularne tłustych, pikantnych, gorących potraw, potraw zawierających ekstrakty, a także gazowanych napojów może prowadzić do podrażnienia błony śluzowej i nasilenia działania innych czynników. Rzadziej, ostry proces zapalenia może być spowodowany uszkodzeniem chemicznym lub mechanicznym.
-
Starzenie się w starszym wieku istotnym czynnikiem predysponującym jest naturalne rzadzenie błony śluzowej żołądka, co prowadzi do zmniejszenia miejscowej odporności. W przypadku sepsy, ciężkich chorób somatycznych, onkopatologii, przewlekłego niedokrwienia, istnieje ryzyko wystąpienia zapalenia żołądka. Choroba może również mieć iatrogenny charakter, na przykład w wyniku radioterapii raka żołądka, przełyku lub innych nowotworów złośliwych przewodu pokarmowego, lub w wyniku mechanicznego uszkodzenia narządu podczas gastroskopii, przełyku, gastroduodenoskopii lub intubacji nosowo-jelitowej. W niektórych przypadkach (np. przerostowe zapalenie błony śluzowej żołądka), etiologia pozostaje nieznana. Możliwe, że wiele form tej choroby ma podłoże dziedziczne.
Nieżyt żołądka, zapalenie błony śluzowej żołądka objawy
Objawy ostrego zapalenia błony śluzowej żołądka zazwyczaj pojawiają się nagle i mogą być spowodowane błędami w diecie, przyjmowaniem niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) lub zatruciem. Pacjenci często doświadczają bólu w nadbrzuszu o różnym nasileniu, nudności, wymiotów, uczucia zgagi, utraty apetytu oraz częstych wypróżnień. Ogólny stan pacjenta w ostrej fazie zapalenia może być upośledzony, objawiając się osłabieniem, zawrotami głowy i zmniejszoną wydolnością. W przypadku infekcyjnej przyczyny choroby, możliwe są także gorączka, dreszcze, katar, kaszel, bóle mięśni i stawów. W przypadku erozyjnej postaci zapalenia żołądka, obserwuje się krwawienia z przewodu pokarmowego, które manifestują się krwistymi wymiotami lub smolistymi stolcami.
Objawy przewlekłego zapalenia błony śluzowej żołądka zależą od funkcji wydzielniczych żołądka. Zapalenie towarzyszące wzrostowi kwasowości charakteryzuje się silnym bólem w nadbrzuszu, który pojawia się 20-30 minut po posiłku, przewlekłym zaparciami, zgagą i kwaśnym odbijaniem. Przy długotrwałym przebiegu choroby pacjenci często skarżą się na zwiększone zmęczenie, niestabilność emocjonalną i problemy ze snem. W przypadku przewlekłego zapalenia błony śluzowej żołądka z niskim poziomem kwasowości, ból może być łagodny lub nieobecny. Mogą wystąpić poranne nudności, uczucie szybkiego nasycenia, uczucie ciężkości w żołądku, biegunka, wzdęcia, odbijanie się powietrzem, gorzki smak w ustach oraz szary nalot na języku. Zaburzenia trawienia i wchłaniania pokarmu mogą prowadzić do utraty masy ciała, osłabienia mięśni oraz obrzęków nóg.
Nieżyt żołądka, zapalenie błony śluzowej żołądka rozpoznanie
Zwykle diagnoza zapalenia błony śluzowej żołądka nie jest trudna przy obecności typowych objawów klinicznych. Istotnym zadaniem w procesie diagnostycznym jest przeprowadzenie kompleksowego badania pacjenta w celu ustalenia pierwotnej przyczyny oraz określenia klinicznego wariantu choroby. Poniżej przedstawione są najbardziej pouczające metody diagnostyczne, zarówno instrumentalne, jak i laboratoryjne:
-
Badanie endoskopowe umożliwia wizualizację błony śluzowej żołądka, ujawniając charakterystyczne cechy morfologiczne choroby. W zapaleniu błony śluzowej żołądka obserwuje się obrzęk, przekrwienie, erozje, zmniejszenie grubości nabłonka, obszary metaplazji oraz zwiększenie układu naczyniowego.
-
Radiografia żołądka badanie kontrastowe z użyciem substancji zawierającej barwnik pozwala ocenić zmiany w błonie śluzowej żołądka. Obecność zapalenia jest wskazywana przez pogrubienie fałdów błony śluzowej (powyżej 5 mm), obecność guzków śluzowych, powiększenie pola żołądkowego oraz liczne nadżerki.
-
pH-metria wewnątrzżołądkowa za pomocą codziennego monitorowania poziomu kwasowości w żołądku ocenia się funkcję wydzielniczą żołądka oraz określa kliniczny wariant zapalenia błony śluzowej żołądka. Ta metoda może być również stosowana do oceny skuteczności terapii przeciwwydzielniczej.
-
Test na obecność Helicobacter pylori wykrywanie bakterii H. pylori odbywa się poprzez pomiar stężenia dwutlenku węgla w wydychanym powietrzu. Wyniki są uznawane za pozytywne, gdy stężenie przekracza 4‰. W przypadku wątpliwości, zaleca się również diagnozę za pomocą technik PCR lub oznaczanie przeciwciał przeciwko Helicobacter pylori we krwi.
-
Badanie soku żołądkowego ta metoda ma na celu ocenę funkcji wydzielniczej żołądka. Podczas analizy ocenia się ogólną kwasowość, zawartość enzymów, śluzu i innych substancji. Badanie mikroskopowe osadu pozwala na identyfikację nabłonków, włókien mięśniowych itp.
-
Ogólne badanie krwi w przypadku niedoboru witaminy B12, możliwe są objawy niedokrwistości, takie jak zmniejszenie liczby czerwonych krwinek i hemoglobiny, a także pojawienie się megaloblastów. W przypadku podejrzenia charakteru autoimmunologicznego choroby, przeprowadza się badania serologiczne w celu wykrycia przeciwciał przeciwko określonym antygenom. Ważne znaczenie diagnostyczne mają również oznaczenia poziomu pepsynogenów 1 i 2 oraz gastryny w surowicy krwi. W koprogramie stwierdza się obecność niestrawionych włókien mięśniowych, ziaren skrobi, błonnika, a reakcja Gregersena może być dodatnia. W trudnych przypadkach zaleca się przeprowadzenie tomografii komputerowej narządów jamy brzusznej, ultrasonografii pęcherzyka żółciowego, wątroby, trzustki oraz manometrii przeddwunastniczej. Najbardziej precyzyjną metodą ustalenia rozpoznania morfologicznego jest badanie histologiczne pobranego w trakcie endoskopii wycinka tkankowego.
-
Przeprowadza się również różnicową diagnozę, aby wykluczyć inne schorzenia przewodu pokarmowego, takie jak dyspepsja czynnościowa, wrzód żołądka, przewlekłe zapalenie trzustki, zapalenie pęcherzyka żółciowego, a także patologie jelitowe, takie jak celiakia czy choroba Leśniowskiego-Crohna. Niedobory witamin (np. niedokrwistość złośliwa, pelagra), infekcje jelitowe (np. salmonelloza, escherichioza) oraz nowotwory żołądka również powinny być uwzględnione w diagnostyce różnicowej. Zaleca się konsultację z gastroenterologiem, a w razie potrzeby również z innymi specjalistami, takimi jak specjalista chorób zakaźnych, hematolog czy hepatolog. W celu wykluczenia zawału mięśnia sercowego zaleca się także konsultację z kardiologiem, a w przypadku podejrzenia raka żołądka - onkologiem.
Nieżyt żołądka, zapalenie błony śluzowej żołądka leczenie
Główne podejście do leczenia przewlekłego zapalenia błony śluzowej żołądka opiera się na utrzymaniu zdrowego stylu życia i właściwego odżywiania.
Zachowanie zdrowego stylu życia i odpowiedniego, zrównoważonego odżywiania obejmuje:
-
Unikanie spożywania alkoholu i napojów wysoko gazowanych.
-
Utrzymywanie prawidłowej masy ciała w przypadku otyłości.
-
Rzucenie palenia.
-
Unikanie spożywania dużych posiłków i jedzenia późnym wieczorem.
Jeśli te niefarmakologiczne metody leczenia nie przynoszą ulgi, konieczne jest zastosowanie leków.
Zaleca się rozpoczęcie leczenia przy pierwszych objawach stanu zapalnego w żołądku.
Następujące leki są stosowane:
-
Prokinetyki (przyspieszające przesuwanie pokarmu z przełyku do żołądka i dalej do dwunastnicy, zwiększające napięcie dolnego zwieracza przełyku).
-
Leki przeciwwydzielnicze (hamujące wydzielanie kwasu solnego) - inhibitory pompy protonowej.
-
Leki zobojętniające kwas żołądkowy.
-
Leki łagodzące objawy takie jak odbijanie powietrzem, kwaśny lub gorzki smak.
W przypadku wykrycia zakażenia Helicobacter pylori, stosuje się schemat leczenia z użyciem leków przeciwbakteryjnych.
Schemat leczenia jest dostosowywany indywidualnie w zależności od stanu pacjenta i istniejących chorób współistniejących.
Najczęściej stosowane są następujące standardowe schematy leczenia:
-
Antybiotyki.
-
Inhibitory pompy protonowej.
-
Preparaty bizmutu.
Nieżyt żołądka, zapalenie błony śluzowej żołądka rokowanie zapobieganie
Przebieg ostrego zapalenia błony śluzowej żołądka zwykle jest korzystny, podczas gdy przewlekłe zapalenie często przebiega z nawrotami i okresami zaostrzeń oraz remisji. Najsłabsza rokowniczo jest postać przewlekła zanikowego nieżytu żołądka, która prowadzi do nieodwracalnego zmniejszenia produkcji kwasu i może wiązać się z ryzykiem rozwoju nowotworu złośliwego.
Aby zapobiegać zapaleniu błony śluzowej żołądka, zaleca się podjęcie następujących środków zapobiegawczych:
-
Ograniczenie spożycia pikantnych i tłustych potraw.
-
Rzucenie palenia oraz ograniczenie spożycia alkoholu.
-
Przyjmowanie leków zgodnie z zaleceniami lekarza.
-
Wczesne wykrywanie i leczenie chorób, które mogą prowadzić do zapalenia błony śluzowej żołądka.
Dbanie o zdrowy styl życia, odpowiednie odżywianie i regularne kontrole lekarskie są kluczowe dla utrzymania dobrego stanu żołądka i minimalizowania ryzyka zapalenia błony śluzowej.
