Neuralgia klinowo-podniebienna, neuralgia Sludera, zespół Sludera jest stanem zapalnym, który wpływa na zakończenia nerwowe zwoju skrzydłowo-podniebiennego. Ten stan zapalny rozwija się w zatokach przynosowych i może rozprzestrzeniać się dalej, jeśli nie jest szybko leczony. Często zapalenie zwoju węzła skrzydłowo-podniebiennego jest wynikiem zaniedbanej próchnicy zębów.
Zwój skrzydłowo-podniebienny, zwany również zwojem Meckela lub ganglionem pterygopalatinum, to przywspółczulny zwój nerwowy związany z nerwem szczękowym. Zlokalizowany jest w dole skrzydłowo-podniebiennym, najczęściej pomiędzy otworem klinowo-podniebiennym a nerwem szczękowym. Przed nim przebiega tętnica klinowo-podniebienna. Zwój ten ma trzy korzenie doprowadzające:
-
Korzeń czuciowy (radix sensitivus) - składa się z nerwów skrzydłowo-podniebiennych, które pochodzą od nerwu szczękowego. Przechodzą one przez zwój bez przełączania.
-
Korzeń przywspółczulny (radix parasympathicus) - tworzony jest przez włókna nerwu skalistego większego, które docierają do zwoju za pośrednictwem nerwu Widiusza. W miejscu tym następuje przełączenie, z którego wychodzą gałęzie odchodzące od zwoju.
-
Korzeń współczulny (radix sympathicus) - składa się z włókien nerwu skalistego głębokiego (nervus petrosus profundus) pochodzących ze splotu szyjno-tętniczego wewnętrznego. Podobnie jak w przypadku korzenia przywspółczulnego, włókna te docierają do zwoju za pośrednictwem nerwu Widiusza.
Gałęzie odchodzące od zwoju skrzydłowo-podniebiennego to:
-
Gałęzie nosowe tylne (rami nasales posteriores) - unerwiają błonę śluzową górnej, środkowej i dolnej małżowiny nosowej, zatokę klinową, zatokę szczękową, nozdrza tylne, przegrodę nosa oraz część nosową gardła. Te gałęzie wchodzą do jamy nosowej przez otwór klinowo-podniebienny. Jedna z gałęzi nosowych tylnych, zwana nerwem nosowo-podniebiennym (nerw Scarpaego), jest nieco dłuższa niż pozostałe. Przebiega ona wzdłuż przegrody nosa do przodu i w dół, dochodząc do kanału przysiecznego. Tam łączy się z nerwem nosowo-podniebiennym po drugiej stronie, tworząc nerw przysieczny (nervus incisivus). W kanale przysiecznym nerw przysieczny łączy się z nerwem podniebiennym większym i unerwia przednią część błony śluzowej podniebienia do linii łączącej oba kły. Gałęzie nosowe tylne biorą udział w unerwienie czuciowym błony śluzowej jam nosa, częściowo zatok przynosowych oraz autonomicznym unerwieniu gruczołów błony śluzowej tego obszaru wraz z naczyniami jamistymi znajdującymi się w jamie nosa.
-
Nerwy podniebienne (nervi palatini) - biegną w dół, a następnie dzielą się na:
-
Nerw podniebienny większy (n. palatinus major) - jest parzystym nerwem, który przechodzi przez otwór podniebienny większy. Zaopatruje czuciowo i autonomicznie błonę śluzową podniebienia twardego.
-
Nerwy podniebienne mniejsze (nn. palatini minores) - przechodzą przez otwór podniebienny mniejszy (również parzysty) i zaopatrują czuciowo i autonomicznie błonę śluzową podniebienia miękkiego oraz migdałki podniebienne.
-
Gałąź gardłowa (ramus pharyngeus) - biegnie ku górze i do tyłu, rozgałęziając się w drodze. Dociera do sklepienia gardła i unerwia czuciowo część nosową gardła oraz autonomicznie gruczoły błony śluzowej.
-
Gałęzie oczodołowe (rami orbitales) - przechodzą przez szczelinę oczodołową dolną, wchodząc do oczodołu. Unerwiają pochewkę nerwu wzrokowego, a następnie przechodząc przez otwory sitowe, docierają do błędnika sitowego, gdzie unerwiają komórki sitowe i zatokę klinową.
Neuralgia klinowo-podniebienna przyczyny
Neuralgia Sludera najczęściej wynika z przenikania czynników zakaźnych do samego węzła, co prowadzi do rozwoju procesu zapalnego. Częstym źródłem zakażenia są lokalne choroby zapalne nosogardzieli, takie jak zapalenie zatok, przewlekły nieżyt nosa i zapalenie gardła. Rzadziej zapalenie zwojów węzła skrzydłowo-podniebiennego może być spowodowane zapaleniem stawów skroniowo-żuchwowych. Toksyczne działanie na nerwowy zwój w przewlekłym zapaleniu migdałków lub przewlekłym ropnym zapaleniu ucha środkowego również może spowodować zapalenie zwoju skrzydłowo-podniebiennego. Czynnikami sprzyjającymi wystąpieniu tego schorzenia są brak snu, przemęczenie, sytuacje stresowe, spożywanie alkoholu oraz ekspozycja na głośny hałas.
W niektórych przypadkach zespół Sludera może być neurostomatologicznym powikłaniem próchnicy, któremu towarzyszy zapalenie miazgi i zapalenie przyzębia. Obserwuje się również wystąpienie zapalenia zwojów węzła skrzydłowo-podniebiennego w związku z powszechnymi chorobami zakaźnymi, takimi jak SARS, zakażenie opryszczką, gruźlica i reumatyzm. Możliwe jest również wystąpienie zapalenia zwojów węzła skrzydłowo-podniebiennego w wyniku urazu z uszkodzeniem struktur dołu skrzydłowo-podniebiennego.