Gwiaździak (łac. astrocytoma) jest podtypem dużej grupy guzów mózgu zwanych glejakami ( glejowe guzy mózgu ), które rozwijają się z astrocytów. Swoją nazwę zawdzięczają glejowi gwiaździstemu, z którego się wywodzą. Ten typ guza powstaje z małych komórek w kształcie gwiazdy w mózgu (astrocytów). Astrocyty są jednym z kilku rodzajów komórek pomocniczych w mózgu,. Astrocyty odpowiadają one między innymi za tworzenie bariery krew–mózg, w przypadku uszkodzeń tkanki nerwowej tworzą blizny glejowe, wydzielają i wyłapują neuroprzekaźniki oraz uczestniczą w procesach związanych z pamięcią i uczeniem się.
Gwiaździak to rodzaj glejaka - nowotwór wywodzący się z gleju (rusztowania podtrzymującego tkankę mózgową) i stanowiący około 50% wszystkich typów glejaków mózgu. Istnieją łagodne i złośliwe glejaki. Powstają w dowolnym miejscu w mózgu (często mają w środku torbiele). Nowotwór ten występuje niezależnie od wieku (częściej u mężczyzn w wieku od 20 do 60 lat).
Istnieją związane z wiekiem cechy lokalizacji gwiaździaka:
-
U dorosłych pacjentów rozwija głównie w mózgu;
-
U młodzieży i dzieci rozwija się w móżdżku, pniu mózgu, nerwie wzrokowym.
Łagodny gwiaździak mózgu może z czasem nawracać i stać się złośliwy. Dlatego łagodne formacje są nie mniej niebezpieczne dla zdrowia i życia pacjenta.
Leczenie gwiaździaków mózgu z reguły obejmuje zintegrowane podejście. Oprócz chirurgicznego usunięcia maksymalnej objętości guza stosuje się również radiochirurgię (jeśli objętość guza nie przekracza maksymalnej zalecanej dla leczenia CyberKnife), ale obowiązkowym etapem jest również radioterapia.
Gwiaździak jest najczęstszą postacią glejaka. Może wystąpić w dowolnym miejscu mózgu i najczęściej występuje w następujących lokalizacjach:
-
Mózg u dorosłych;
-
Móżdżek;
-
Pień mózgu - w połączeniu z rdzeniem kręgowym (gwiaździak rdzenia kręgowego);
-
Nerw wzrokowy u dzieci
Po zidentyfikowaniu gwiaździaka najważniejszymi czynnikami decydującymi o odpowiednim leczeniu są:
-
Rozmiar;
-
Wiek pacjenta;
-
Lokalizacja;
-
Stopień neurologicznych skutków ubocznych wywoływanych przez guz;
-
Stopień guza
Dokładne dane na temat tego, dlaczego zachodzi transformacja guza astrocytów, nie są znane. To jest problem całej onkologii. Istnieje opinia, że następujące czynniki mogą być wyzwalaczem wystąpienia i rozwoju choroby:
-
Predyspozycje genetyczne (wykrywane są awarie w genie TP-53), choroby: np. stwardnienie gruźlicze, choroba Recklinghausena;
-
Narażenie radioaktywne;
-
Narażenie na szkodliwe chemikalia;
-
Niekorzystne czynniki środowiskowe;
-
Wirusy o wysokim stopniu onkogenności;
-
Poważny uraz mózgu;
-
Wiek (każdy charakteryzuje się pewnymi typami gwiaździaka).