Dziecko wykazuje autoagresję, gdy zaczyna się bić, drapać, gryźć, wyrywać włosy lub walić głową o ścianę. Może również przejawiać się w negatywnych i złych wypowiedziach o sobie, swoich zdolnościach, cechach osobistych. W podejściu psychoanalitycznym autoagresja jest rodzajem mechanizmu obronnego.
Zachowania autoagresywne są najczęściej przejawem niedostosowania do warunków społecznych. U dziecka takie naruszenie zachowania może powstać z naruszeniem relacji rodzinnych. W okresie dojrzewania sfera zewnętrznych kontaktów społecznych jest znacząca, więc konflikty z rówieśnikami czy nauczycielami mogą stać się źródłem tendencji autodestrukcyjnych.
Najczęściej zachowania autodestrukcyjne powstają u dziecka dorastającego w dysfunkcyjnej rodzinie. W okresie dojrzewania kluczowymi czynnikami stają się konflikty z rówieśnikami, nauczycielami i rodzicami.
Przyczynami zaburzenia mogą być:
-
Cechy psychiki. Przede wszystkim emocjonalne dzieci i młodzież, które mają niską samoocenę, wyróżniają się izolacją, nie towarzystwem, a zmiany nastroju cierpią na autoagresję. Takie dzieci są gotowe dzielić się problemami i niepokojami bliskich.
-
Stała obecność podczas konfliktów rodziców. Jeśli mama i tata kłócą się, kłócą, przeklinają, dziecko może odczuwać panikę, a także pilną potrzebę stanięcia w obronie urażonej ukochanej osoby. Bezradność i nieumiejętność wyrażania emocji może prowadzić do autoagresji.
-
Kara fizyczna i słowna. Stosowanie przemocy, kłótnie, mówienie podniesionym głosem może spowodować, że dziecko wyładuje nagromadzoną negatywność i niechęć do siebie i własnego ciała z powodu tego, że nie może reagować na silnego dorosłego.
-
Niewystarczająca uwaga ze strony dorosłych może wywołać u dziecka pragnienie wyrządzenia sobie krzywdy, a tym samym manipulowania rodzicami.
-
Przy wysokich wymaganiach dziecko, w przypadku niepowodzeń i niezgodności z oczekiwaniami rodziców, czuje się winne, bardzo się martwi i karze się za błędy i złe oceny.
-
Jeśli rodzice cierpią na autoagresję, dziecko najprawdopodobniej naśladuje zachowanie bliskich: odmawia jedzenia, zamyka się w swoim pokoju, preferuje samotność od komunikacji rodzinnej, nazywa siebie imieniem.
W psychoterapii wyróżnia się dwa rodzaje zachowań autoagresywnych :
-
Agresja fizyczna (właściwa bardziej u chłopców, której towarzyszy samookaleczenie ciała i uszkodzenie fizyczne);
-
Agresja słowna (kara psychologiczna, która objawia się werbalnie - dziecko wymyśla dla siebie obraźliwe pseudonimy, beszta i obwinia się).
Zgodnie z treścią autoagresji można wyrazić :
-
Samookaleczenia (zadawanie sobie siniaków i skaleczeń, zamiłowanie do tatuaży);
-
Uzależnienie chemiczne (palenie, używanie narkotyków, alkoholu lub substancji toksycznych);
-
Zaburzenia odżywiania (typowe dla młodzieży, objawiające się odmową jedzenia, dziwnymi rytuałami w trakcie jedzenia, spożywaniem szkodliwych pokarmów powodujących ból lub ociężałość w żołądku, niekontrolowanym obżarstwom);
-
Fanatyzm (dziecko ze szkodą dla siebie akceptuje zasady grupy, na przykład stowarzyszenia fanów religii lub sportu);
-
Autyzm (dziecko wycofuje się w sobie, przestaje komunikować się z rówieśnikami, wyklucza dla siebie interesującą rozrywkę);
-
Zachowanie ofiary (późne spacery lub prowokacyjne zachowanie - jednym słowem działania, w których dana osoba może zaszkodzić swojemu zdrowiu lub życiu);
-
Zachowania samobójcze (ostatnia forma autoagresji, może być na przykład jawna lub zamaskowana, jako sporty ekstremalne).