Autoagresja w psychologii to nienormalne zachowanie mające na celu wyrządzenie sobie krzywdy. Niektórzy psychologowie przez autoagresję mają na myśli negatywne emocje skierowane ku sobie: złość, złość, irytację i inne. Inne to zachowania autodestrukcyjne, wyrządzanie sobie krzywdy, dobre samopoczucie i spokój ducha. Trzymam się drugiego rozumienia, bo emocje to subtelna rzecz i trzeba się nimi zająć w każdym konkretnym przypadku. Z zachowaniem wszystko jest zwykle jaśniejsze.
Według statystyk ponad 90% ludzi na świecie przynajmniej raz w życiu doświadczyło stresu, frustracji, złości i poczucia niezadowolenia z siebie.
Zdrowa samokrytyka to całkowicie naturalny i adekwatny proces, który pozwala osobie uświadomić sobie popełnione błędy, przeanalizować je i wyciągnąć wnioski z aktualnej sytuacji.
Ale czasami zdarzają się chwile, kiedy obiektywne niezadowolenie przeradza się w chorobową nienawiść do samego siebie, objawiającą się samobiczowaniem, a także wyrządzeniem krzywdy moralnej, a nawet fizycznej.
Autoagresja może objawiać się na różne sposoby. Czasami człowiek jest świadomy, że jest na siebie zły i krzywdzi siebie, a czasami robi to nieświadomie. W tym przypadku osoba nie rozpoznaje autoagresji, ale coś mu się dzieje niejako „przypadkowo”. Na przykład traci ostrożność i doznaje kontuzji domowej lub zaczyna intensywnie szukać konfliktów i prowokuje do bójki. Albo pracuje bez odpoczynku i trafia do szpitala z zaostrzeniem choroby wrzodowej żołądka.
Autoagresja niekoniecznie oznacza aktywne działania, takie jak zadawanie sobie ran. Podświadomie może objawiać się nierozważną jazdą prowokującą wypadki, nadużywaniem alkoholu i narkotyków lub porzuceniem nawyku patrzenia w lewo przed przejściem przez jezdnię. Niezdrowe nawyki, takie jak palenie i przejadanie się, są również autoagresywne. Nawiasem mówiąc, niektórzy psychoanalitycy uważają palenie i spożywanie alkoholu za przejawy fiksacji na etapie ustno-sadystycznym - okresie, w którym dziecko gryzie matkę w pierś i w ten sposób uświadamia sobie swoją władzę nad nią. W końcu alkohol i palenie dają uczucie pieczenia, skoncentrowane w jamie ustnej. Ale pasja do sportów ekstremalnych częściej jest spowodowana chęcią wypełnienia jakiejś pustki w życiu i rozjaśnienia go za pomocą przypływu adrenaliny – moim zdaniem, większość tych sportów w rzeczywistości nie jest tak niebezpieczna, jak się wydaje na pierwszy rzut oka. Picie alkoholu lub agresywna jazda jest bardziej destrukcyjna niż np. jazda na rowerze górskim.
Czasami autoagresja nie wyraża się w żadnych działaniach, ale przejawia się w psychosomatyce. Człowiek nie wypuszcza negatywnych emocji, kumuluje stres i zapada na prawdziwą chorobę. Najczęściej są to choroby układu sercowo-naczyniowego (na przykład nadciśnienie) lub przewodu pokarmowego (zapalenie żołądka, wrzody, zapalenie przełyku).
Uważa się, że do pojawienia się autoagresji potrzebny jest system, który zawiera, co najmniej trzy elementy:
-
Sfrustrowaną osobę z pojawiającym się konfliktem wewnętrznym, tłumiącą jej agresję, a jednocześnie negującą swoje uspołecznione introjekty. Introjekcja jest mechanizmem obronnym, który pojawia się w celu obrony ego przed uświadomieniem nieakceptowanych, wrogich impulsów.
-
Sytuacja psychotraumatyczna, w której w wyniku wspomnianego konfliktu intrapersonalnego realizowane są ochronne wzorce zachowań.
-
Negatywna informacja zwrotna – niespełnione oczekiwania w stosunku do obiektu i sytuacji wzmagającej napięcie, agresywność podmiotu, potrzeba rozwiązania konfliktu intrapersonalnego.
W strukturze wzorca osobowości autoagresywnej wyróżniamy 4 podbloki:
-
Podblok charakterystyczny – poziom autoagresji koreluje dodatnio z niektórymi cechami i cechami charakteru: introwersją, pedantyzmem, demonstracyjnością, a także z depresją i neurotyzm.
-
Podblok samooceny – związek autoagresji i samooceny. Im wyższa autoagresja jednostki, tym niższa samoocena własnych zdolności poznawczych, im niższa samoocena ciała, tym niższa samoocena własnej zdolności do samodzielności, autonomii zachowania i działania.
-
Podblok interaktywny – związek autoagresji osobowościowej z umiejętnością/niezdolnością do pomyślnej adaptacji społecznej, z sukcesem/porażką interakcji interpersonalnych. Poziom autoagresji osobowości koreluje ujemnie z towarzyskością, a dodatnio z nieśmiałością.
-
Podblok społeczno-percepcyjny - obecność autoagresji wiąże się z osobliwościami percepcji innych ludzi. Autoagresja praktycznie nie wiąże się z negatywnym postrzeganiem innych. Wręcz przeciwnie, poziom autoagresji koreluje z pozytywnym postrzeganiem znaczących „innych”.
Działania autodestrukcyjne można sklasyfikować następująco:
-
Według wpływu na obszar ludzkiej egzystencji:
Fizyczne
Umysłowe
Społeczne
Duchowe
Według cech strukturalnych:
-
Manifestacje poziomu:
Ideałowy
Afektywny
Behawioralny zewnętrzny -
Według metody realizacji:
Bezpośredni
Rozszerzony
Pośredni
Transaggresywny; -
Według stopnia arbitralności:
Świadomy
Nieświadomy
Zgodnie z charakterystyką dynamiczną:
-
Zgodnie z tempem powstawania:
Ostre,
Podostre,
Przewlekłe -
Według wskaźników czasowych:
Przejściowe,
Nawracające,
Trwałe -
W zależności od rodzaju rozwoju:
Stacjonarne
Progresywny
Regresywny
Transformujący
Z powodu choroby lub jej zaostrzenia:
-
Chorobowe
-
Pozachorobowe (przed i po chorobie)
Przez wpływ na przebieg choroby:
-
Warunkowo negatywny
-
Warunkowo pozytywny
-
Warunkowo neutralny
Zgodnie z formą manifestacji:
-
Zachowania samobójcze
-
Uzależnienie od jedzenia
-
Uzależnienie chemiczne – narkomania, narkomania, alkoholizm
-
Zachowania fanatyczne – udział w destrukcyjnych kultach religijnych, ruch kibiców piłkarskich itp.
-
Zachowania autystyczne
-
Zachowanie ofiary
-
Sporty ekstremalne
-
Samookaleczenie
Autoagresja jest uważana za typową dla osób z depresją, może być również charakterystyczna dla osób o charakterze masochistycznym.