Zespół onejroidalny to stan charakteryzujący się zamglonym postrzeganiem rzeczywistości, w którym pseudohalucynacje i oniryczne wizje przeplatają się z rzeczywistością lub w dużym stopniu ją zastępują. Zespół onejroidalny może być obecny w schizofrenii, chorobie afektywnej dwubiegunowej, psychozach wynikających z urazów i schorzeń mózgu, w alkoholizmie, a także przy nadużywaniu substancji psychoaktywnych. Jego rozwój ma charakter stopniowy, a objawy towarzyszące obejmują zaburzenia emocjonalne, ruchowe, wolicjonalne oraz zaburzenia myślenia i mowy.
Zespół onejroidalny to zaburzenie świadomości o charakterze urojeniowym, w którym pacjent doświadcza psychopatologicznych przeżyć przypominających sny, gdzie granice pomiędzy rzeczywistością a iluzją stają się niejasne.
Zespół ten charakteryzuje się zaburzeniami emocjonalnymi, motorycznymi, zwłaszcza o charakterze katatonicznym, a także pojawianiem się pseudohalucynacji o charakterze snowym oraz urojeń o fantastycznym rodowodzie.
Pacjent może przy tym mieć przekonanie, że jest ważną postacią historyczną, wierzyć, że podróżuje między planetami lub że został powołany do ocalenia świata przed niebezpieczeństwem. Jednocześnie jest świadomy swojej fizycznej obecności, ale uważa, że jego duchowy byt znajduje się gdzieś indziej.
Halucynacje w zespole onejroidalnym następują sukcesywnie, tworząc doświadczenia przypominające marzenia senne. Te niezwykłe wrażenia mogą prowadzić pacjenta do stanu unieruchomienia i zastoju.
Zespół onejroidalny najczęściej występuje w schizofrenii, chorobie afektywnej dwubiegunowej, w przebiegu zatruć, alkoholizmu, narkomanii oraz u pacjentów hospitalizowanych w oddziałach intensywnej terapii.
Czas trwania tego zespołu może być różny – od kilku tygodni do nawet kilku miesięcy. Po przejściu tego stanu pacjent może nie pamiętać pewnych wydarzeń, doświadczając częściowej amnezji.
Przyczyny zespołu onejroidalnego
Zespół onejroidalny najczęściej pojawia się w kontekście nawracającej schizofrenii. Może także wystąpić w przebiegu psychozy maniakalno-depresyjnej (choroba afektywna dwubiegunowa), zatrucia substancjami egzogennymi czy psychoz wynikających z organicznego uszkodzenia mózgu, np. na skutek urazów czy innych chorób. Najbardziej intensywne objawy zespołu onejroidalnego obserwowane są w schizofrenii nawracającej. W ramach tej choroby, zespół ewoluuje przez kilka charakterystycznych etapów, osiągając na końcu zaawansowaną formę onejroidalną.
W przypadku psychozy maniakalno-depresyjnej, zatruć oraz psychoz egzogennych, zespół onejroidalny może pojawiać się w sposób nietypowy, łącząc się z innymi objawami lub zastępując inne zaburzenia świadomości. U dzieci obserwowane mogą być niepełne lub wczesne objawy tego zespołu. Z upływem czasu, w miarę rozwoju psychiki, zespół przyjmuje pełniejszą formę, stając się wyraźniejszym i bardziej złożonym w okresie dojrzewania. Zespół onejroidalny rzadko występuje u osób starszych. Niezależnie od przyczyn tego stanu, pacjenci z zespołem onejroidalnym w pewnych momentach mogą stanowić poważne, a czasem nawet śmiertelne, zagrożenie zarówno dla siebie, jak i dla otoczenia.
Zespół onejroidalny, oniryczny, zamroczeniowy, snopodobny objawy
Do najbardziej charakterystycznych objawów zespołu onejroidalnego zaliczamy:
-
Urojenia o tematyce fantastycznej dotyczące przestrzeni czy mitologii;
-
Odczucia derealizacji i depersonalizacji;
-
Pseudohalucynacje wzrokowe i słuchowe o charakterze panoramicznym czy kalejdoskopowym;
-
Uczucie "przemiany" w inną istotę;
-
Chwilowe dezorientacje czasowe i przestrzenne;
-
Stany katatoniczne;
-
Wahania nastroju, takie jak lęk, euforia czy zadziwienie;
-
Dolegliwości somatyczne jak ból w klatce piersiowej czy bóle głowy;
-
Uczucie "podwójnej obecności" - kiedy ciało znajduje się tutaj, a dusza w innej rzeczywistości;
-
Niestabilność emocjonalna;
-
Problemy z koncentracją uwagi;
-
Trudności z pamięcią, w tym amnezja.
Osoby z tym zespołem często sprawiają wrażenie będących w stanie marzycielskim, jakby śniły na jawie. Zazwyczaj prowadzą pasywny tryb życia, zachowują się milcząco, lecz reagują emocjonalnie na swoje halucynacje.
Zespół onejroidalny może być objawem wielu chorób psychicznych, w tym: schizofrenii, choroby afektywnej dwubiegunowej, psychozy schizoafektywnej, otępienia naczyniowego, epilepsji, psychoz somatogennych i naczyniowych, zatruć, majaczenia alkoholowego, nadużywania narkotyków czy zapalenia mózgu o podłożu infekcyjnym.
Szczególnie często zespół onejroidalny pojawia się w kontekście schizofrenii, zwłaszcza w jej nawracających formach. W takich przypadkach zespół onejroidalny przechodzi przez różne etapy, culminując w jego pełnej manifestacji.
Zespół onejroidalny, oniryczny, zamroczeniowy, snopodobny ropzonanie, leczenie
Zespół onejroidalny jest diagnozowany przez psychiatrę.
Kiedy pacjent w stanie zespołu onejroidalnego nie jest w stanie nawiązać kontaktu, lekarz przeprowadza rozmowę z rodziną lub bliskimi osoby chorej. Zadaje pytania dotyczące początku objawów, ewentualnych wcześniejszych epizodów oraz czy pacjent miał wcześniej diagnozowane choroby psychiczne.
Ekspert zdrowia psychicznego dokładnie ocenia stan fizyczny i psychiczny pacjenta, skupiając się na głównych symptomach zespołu onejroidalnego, takich jak izolacja od rzeczywistości, przeżycia halucynacyjne oraz tzw. "podwójna orientacja".
Pacjent może okazać się być w stanie podobnym do letargu, charakteryzującym się brakiem reakcji i zdystansowanym spojrzeniem. Jego mimika może być nieruchoma, spięta lub pełna entuzjazmu.
Konieczne jest przeprowadzenie diagnostyki różnicowej, aby wykluczyć inne schorzenia. Objawy zespołu onejroidalnego mogą bowiem przypominać oniryzm, stan, w którym osoba po przebudzeniu myli sny z rzeczywistością lub doświadcza halucynacji na jawie.
Leczenie zespołu onejroidalnego odbywa się stacjonarnie w klinice psychiatrycznej. Terapia jest dostosowywana indywidualnie, biorąc pod uwagę przyczynę zaburzenia.
W przypadku związku zespołu onejroidalnego z schizofrenią stosuje się leki przeciwpsychotyczne oraz nootropowe. Jeśli zespół onejroidalny jest związany z padaczką, terapia jest połączona z leczeniem padaczki i może obejmować benzodiazepiny, leki przeciwpsychotyczne oraz antydepresanty.
Jeśli przyczyną są substancje psychoaktywne, jak alkohol czy narkotyki, konieczna jest detoksykacja. Natomiast w przypadku chorób infekcyjnych priorytetem jest leczenie pierwotnej choroby.
Zespół onejroidalny, oniryczny, zamroczeniowy, snopodobny rokowanie zapobieganie
Aby zapobiegać wystąpieniu zespołu onejroidalnego, kluczowe jest prowadzenie zdrowego trybu życia, unikanie alkoholu i narkotyków, dbanie o odpoczynek oraz ochronę przed przedłużającym się stresem.
Gdy zauważysz symptomy jakiejkolwiek choroby psychicznej czy neurologicznej, niezbędne jest przestrzeganie zaleceń lekarskich oraz regularne przyjmowanie przepisanych medykamentów.