Zaburzenie osobowości z pogranicza zaburzenie typu borderline

Zaburzenie osobowości z pogranicza zaburzenie typu borderline (ang. borderline personality disorder, BPD).

Zaburzenie osobowości typu borderline to rodzaj zaburzenia psychicznego charakteryzuje się zwiększonym lękiem , niestabilnością emocjonalną i skłonnością do impulsywnych działań. Wszystkie te elementy mają duży wpływ na jakość życia. Ponadto, osoby z pogranicza osobowości zaburzenia często mają antyspołeczne zachowania, samookaleczanie, a zwiększone ryzyko samobójstwa.

Co to jest zaburzenie osobowości?

Zaburzenia osobowości to grupa schorzeń psychicznych, które charakteryzują się sztywnymi i niezdrowymi wzorcami myślenia, emocji i zachowania. Te wewnętrzne doświadczenia i zachowania często różnią się od kultury, w której żyją.

Może to utrudnić kontakty towarzyskie z rodziną i przyjaciółmi. Osobom z tym zaburzeniem trudno jest stwierdzić, jakie zachowanie jest normalne lub nienormalne.

Można podzielić na podgrupy o podobnych zachowaniach:

• Grupa A: Schizofrenia, urojenia i schizofrenia

• Grupa B: Antyspołeczna, pograniczna i narcystyczna.

• Grupa C : Unikanie, uzależnienie i obsesyjne kompulsje.

Jaka jest specyfika zaburzeń osobowości, dlaczego osoby z zaburzenie osobowości z pogranicza zaburzenie typu borderline manipulują bliskimi i dlaczego samookaleczanie jest dla niektórych kojące.

Aby lepiej zrozumieć naturę zaburzeń z pogranicza, trzeba wiedzieć, czym zaburzenia osobowości różnią się od innych zaburzeń. Zaburzenia osobowości to szczególna kategoria zaburzeń psychicznych, która dotyczy osobowości jako całości, tzn. zaburzenie trwa stabilnie od wielu lat, przejawia się w zachowaniu, emocjach, myśleniu, obejmując całą sferę psychiczną.

Inne rodzaje zaburzeń, takie jak lęki czy zaburzenia nastroju, są podobne w przebiegu choroby: stan powstał, był leczony i już się skończył. Choroba może trwać długo lub krótko, może stać się przewlekła, jeśli nie jest leczona i nie jest odpowiednio leczona. Zaburzenia osobowości charakteryzują się intensywnym nasileniem pewnego zestawu cech, które istnieją w osobie stale, z reguły od okresu dojrzewania. Diagnoza zaburzenia osobowości idzie w parze z diagnozą podstawowego zaburzenia, takiego jak lęk napadowy u osoby z histerycznym zaburzeniem osobowości lub depresja u osoby z narcystycznym zaburzeniem osobowości.

Z reguły zaburzenie osobowości charakteryzuje się nieprzystosowaniem w głównych sferach życia: zawodowej, akademickiej, w sferze związków i hobby.

Jeśli dana osoba ma określony zestaw cech, których nasilenie nie osiąga poziomu zaburzenia, takie cechy nazywane są akcentami charakteru. Te cechy mogą stać się zasobem: na przykład osoby schizoidalne są bardzo skuteczne w indywidualnych działaniach, w pracy z informacją. Ludzie paranoiczni są celowi, zorganizowani, zwracają uwagę na szczegóły i są wytrwali w realizacji swoich celów. Jeśli jednak nasilenie cech staje się patologiczne, zmniejsza się pojemność zasobów i wzrasta ryzyko nieprzystosowania.

Zaburzenie osobowości typu borderline zajmuje szczególną pozycję. Opiera się na fakcie, że dana osoba nie ukształtowała w wystarczającym stopniu własnej tożsamości: wyobrażeń o sobie, opinii, zakresu zainteresowań i cech.

Osoby zagrożone zaburzeniami

Zwykle zaczyna się w okresie dojrzewania lub wczesnej dorosłości, kiedy ludzie mają więcej interakcji społecznych i większych zmian w życiu. Niektóre badania wskazują, że w dzieciństwie wczesne objawy choroby mogą wystąpić u dzieci w nieszczęśliwych rodzinach lub w agresywnym, brutalnym środowisku.

Zaburzenie osobowości z pogranicza zaburzenie typu borderline przyczyny

Możliwe przyczyny rozwoju zaburzenia z pogranicza to przemoc o innym charakterze (słowna, seksualna, fizyczna) w dzieciństwie, brak niezbędnej ochrony i wsparcia ze strony jednego lub obojga rodziców, utrata osoby pełniącej funkcję wychowawcy, fakt, że dziecko nie może oddzielić siebie od innych (w aspekcie psychologicznym). Udowodniono jednak, że stabilne relacje w rodzinie, w której dziecko rośnie, hamują rozwój choroby.

Cechy neurologiczne oparte na różnicach w aktywności mózgu (odpowiedzialne za wzmacnianie i tłumienie bólu emocjonalnego) są ściślej związane z zaburzeniem z pogranicza.

Do postawienia diagnozy wykorzystuje się ocenę psychologiczną lub przesłuchanie pacjenta o charakter objawów, nasilenie i ich wpływ na życie pacjenta. Generalnie zaburzenie osobowości typu borderline objawia się niestabilnością emocjonalną, upośledzeniem lub niepewnością samoidentyfikacji, motywów i preferencji (także o charakterze seksualnym), ciągłym poczuciem wyniszczenia, skłonnością do wchodzenia w niestabilne i stresujące związki (co prowadzi do powtarzające się kryzysy afektywne), powtarzające się stosowanie uszczerbków na zdrowiu i groźby samobójstwa.

Ogólnie klasyfikuje się zaburzenie osobowości typu borderline jako zaburzenie niestabilne emocjonalnie i definiują je w następujący sposób:

• nierównowaga behawioralna i osobista wpływająca na sferę emocjonalną (zewnętrzne przejawy emocji i uczuć, kontrola motywacji, percepcji i procesu myślowego, sposób stosunku do innych ludzi);

• nieprawidłowe zachowanie o charakterze przewlekłym, które pojawiło się dawno temu;

• nieprawidłowe zachowanie jest kompletne i zakłóca socjalizację;

• występuje w dzieciństwie lub okresie dojrzewania i trwa do dorosłości;

• zaburzenie prowadzi do niepokoju, który uwidacznia się dopiero w późniejszych stadiach;

• zwykle (ale nie zawsze) prowadzi do znacznych upośledzeń w sferze publicznej i zawodowej.

Aby zdiagnozować zaburzenie według kryteriów jednego z podtypów zdefiniowanych przez ICD-10 , musi ono spełniać co najmniej trzy z wymienionych kryteriów.

Według kryteriów DSM-IV , DSM-IV-TR i DSM-5 (diagnostyka akceptowana w USA i niektórych krajach anglojęzycznych) zaburzenie osobowości typu borderline wyraża się niestabilnością relacji interpersonalnych, identyfikacją „ja”, niestabilność afektywna, oczywista impulsywność. Objawy pojawiają się po raz pierwszy w młodym wieku i są widoczne w wielu sytuacjach. Aby zdiagnozować zaburzenie z pogranicza, oprócz ogólnych kryteriów zaburzeń osobowości, wymaganych jest pięć lub więcej z następujących cech:

• Tendencja do podejmowania nadmiernych wysiłków w celu uniknięcia realnego lub wyobrażonego losu porzucenia.

• Skłonność do angażowania się w intensywne, napięte i niestabilne relacje, charakteryzujące się naprzemiennymi skrajnościami – idealizacją i deprecjacją.

• Zaburzenie tożsamości: zauważalna i trwała nierównowaga w obrazie lub poczuciu siebie. 

• Impulsywność, która przejawia się w co najmniej dwóch obszarach związanych z samookaleczaniem (na przykład wydawanie pieniędzy, nadużywanie substancji, łamanie przepisów ruchu drogowego, systematyczne przejadanie się).

• Nawracające zachowania samobójcze, wskazówki lub groźby samobójstwa, akty samookaleczenia. 

• Niestabilność afektywna, bardzo zmienny nastrój (na przykład okresy intensywnej drażliwości lub niepokoju, zwykle trwające od kilku godzin do kilku dni).

• Ciągłe uczucie pustki.

• Niewłaściwe wyrażanie intensywnego gniewu lub trudności w kontrolowaniu uczucia gniewu (na przykład częste przypadki drażliwości).

• Paranoidalne pomysły.

Objawy granicznego zaburzenia osobowości

Głównym objawem osobowość chwiejnej emocjonalnie podtypu granicznego, który faktycznie leży u podstaw tego zaburzenia, jest defekt tożsamości, brak samooceny i samorozumienia. Osoba nie ma jasnego, stabilnego wyobrażenia o sobie, swoich właściwościach i cechach, swoich celach i preferencjach, czyli brakuje mu wsparcia we własnym ja.

 Brak oparcia w sobie rodzi skłonność do intensywnych relacji międzyludzkich. Tacy ludzie bardzo szybko wchodzą w związki i są w tym dobrzy. Ze względu na swoją emocjonalność osoby z zaburzeniami z pogranicza mogą doświadczać bardzo żywych pozytywnych emocji, aż do euforii, a jeśli się zakochają, doświadczają prawdziwego entuzjazmu i szczęścia. Z takimi partnerami nigdy nie jest nudno.

 W związku z partnerem emocje osoby z zaburzeniem osobowości z pogranicza zaburzenia typu borderline stale oscylują między wyraźnie pozytywnymi i jasno negatywnymi biegunami: albo jest to jakiś rodzaj nadmiernego konfliktu, który często sprowadza się do przemocy fizycznej, albo bardzo pozytywne uczucia. Takie relacje mogą być długotrwałe, ale będą stale mieć ten emocjonalny rozmach.

Samotne osoby z zaburzeniem osobowości z pogranicza zaburzenia typu borderline bardzo często są zagubione i znudzone. Same ze sobą czują się samotne. Zdecydowanie kogoś potrzebują, dlatego zawsze dążą do innych ludzi i znajdują się w zależności od związku. Emocjonalnie polegają głównie na partnerze, ponieważ tylko on może im pomóc poradzić sobie z samym sobą. Nie oznacza to, że osoby z zaburzeniem osobowości z pogranicza zaburzenia typu borderline celowo manipulują bliskimi. Dla nich samotność jest bardzo silnym bólem psychicznym i są znacznie bardziej podatni niż wiele osób. To, co inni postrzegają jako małe utrapienie, zamienia się dla nich w ogromną czarną dziurę. Na przykład, jeśli osoby z zaburzeniem osobowości z pogranicza zaburzenia typu borderline mają do czynienia z negatywnym nastawieniem innych, doświadczają silnego bólu psychicznego. Brakuje im oparcia we własnej tożsamości, czyli głębokie przekonanie, że „to ja i mam prawo być sobą”. W sytuacji potępienia czują, że wszystko jest niszczone iw tym stanie zaczynają myśleć o samobójstwie.

Osoba z zaburzeniem osobowości z pogranicza zaburzenia typu borderline nie może tolerować własnych emocji i może się zranić, próbując sobie z nimi poradzić. To nie musi być nacięcie, może to być uderzenie lub uderzenie w ścianę. Prawdopodobnie wszyscy mieli to z rozpaczy, ale to są odosobnione przypadki. Na poziomie frustracji osoba regularnie nie radzi sobie z emocjami i wyrządza sobie krzywdę. 

Jak rozpoznać zaburzenie osobowości z pogranicza zaburzenie typu borderline?

Rozpoznanie osobowości borderline opiera się głównie na analizie wyników kwestionariuszy do oceny osobowości (np. MMPI). Przeprowadzaniem tych testów zajmują się przede wszystkim specjaliści ochrony zdrowia psychicznego psycholodzy, psychoterapeuci oraz psychiatrzy. Choroba borderline różnicowana jest m.in. ze zmianami zachowania związanymi z chorobą afektywną dwubiegunową, zaburzeniami psychotycznymi oraz innymi zaburzeniami osobowości (np. powstałymi po nadużywaniu substancji psychoaktywnych).

Leczenie zaburzeń osobowości typu borderline

Rozpoznanie osobowości z pogranicza uznaje się za niezwykle trudną do wyboru metodę leczenia. Psychoterapia jest uważana za główne podejście terapeutyczne w zaburzeniu borderline. Główną trudnością jest nawiązanie prawidłowej relacji pacjent psychoterapeuta. Pacjentowi, ze względu na objawy zaburzenia i skłonność do wchodzenia w niestabilne, napięte relacje, z ekstremami behawioralnymi i wahaniami nastroju, niezwykle trudno jest nawiązać relacje i utrzymać je w określonych granicach. Często zdarzają się przypadki, kiedy sami psychoterapeuci nie podejmują się pracy z takim zaburzeniem, chroniąc się przed ewentualnymi problematycznymi sytuacjami.

Według niektórych badań psychoterapia może zmniejszyć niektóre objawy i negatywne skutki choroby. Leczenie zaburzeń osobowości typu borderline obejmuje:

• Terapia poznawczo-behawioralna: pomaga zmniejszyć nadmierne wahania nastroju, pomaga ludziom określić swoją wartość i rozwiązywać problemy podczas interakcji z innymi

• Dialektyczna terapia behawioralna: dbałość o obecną sytuację, regulacja emocjonalna, zachowanie i równowaga w relacjach społecznych

• Terapia skoncentrowana na schemacie: koncentruje się na tym, jak ludzie postrzegają siebie, co wpływa na ich reakcję na otoczenie i radzenie sobie ze stresem.

ICD-10  F60.31 Osobowość borderline