Wirusy zapalenia wątroby typu B lub C, gdy dostaną się do organizmu człowieka, powodują stan zapalny w wątrobie - zapalenie wątroby. Początkowo postępuje szybko i nazywa się ostrym zapaleniem wątroby, następnie, jeśli organizm poradzi sobie z infekcją, następuje powrót do zdrowia. W przypadku wirusowego zapalenia wątroby typu B zdarza się to znacznie częściej. Do 95% dorosłych samodzielnie dochodzi do siebie z ostrego wirusowego zapalenia wątroby typu B, z ostrego wirusowego zapalenia wątroby typu C - tylko 20% osób. Często osoba nawet nie wie, że zaraziła się wirusem zapalenia wątroby, ponieważ objawy choroby w obu przypadkach mogą być subtelne lub całkowicie nieobecne.
Jeśli ostre zapalenie wątroby nie ustąpi samoistnie w ciągu 6 miesięcy, pojawia się przewlekłe zapalenie wątroby. Oznacza to, że od tego czasu wirus stale przebywa w komórkach wątroby, co oznacza, że trwa w niej ciągły stan zapalny. Z biegiem lat może to prowadzić do poważnych konsekwencji - marskości i raka wątroby. Dlatego tak wiele uwagi poświęca się problemowi wirusowego zapalenia wątroby typu B i C.
W jaki sposób przenoszone są wirusy zapalenia wątroby typu B, C
Wirusy zapalenia wątroby typu B, C znajdują się we krwi i płynach ustrojowych chorego. Do zakażenia dochodzi, gdy krew, ślina, nasienie lub wydzielina z pochwy dostaną się do krwioobiegu lub na uszkodzoną skórę i błony śluzowe innej osoby. Oba wirusy mogą być przenoszone z matki na dziecko, co nazywa się okołoporodową drogą zakażenia.
Wirus zapalenia wątroby typu B jest znacznie bardziej zaraźliwy niż wirus zapalenia wątroby typu C, dlatego często przenosi się poprzez kontakt seksualny iz matki na dziecko. Ryzyko zakażenia jest większe, jeśli choroba jest aktywna, a we krwi wykryto wysokie stężenie wirusa.
Ryzyko przeniesienia wirusa zapalenia wątroby typu C drogą kontaktów seksualnych oraz z matki na dziecko jest bardzo małe, nie przekracza 5%. Zasadniczo wirus ten jest przenoszony przez bezpośredni kontakt z zakażoną krwią.
Wirusowe zapalenie wątroby typu C podczas ciąży
Wirus zapalenia wątroby typu C wykrywany jest u młodych kobiet najczęściej podczas badań przesiewowych przygotowujących do ciąży lub w trakcie ciąży.
Przeprowadzenie takiego badania w kierunku wirusowego zapalenia wątroby typu C jest bardzo ważne ze względu na dużą skuteczność nowoczesnego leczenia przeciwwirusowego ( leczenie WZW typu C można przepisać po porodzie), a także ze względu na celowość badania i obserwacji (w razie potrzeby leczenia) dzieci urodzonych z matek zakażonych HCV.
Wpływ ciąży na przebieg przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu C
Ciąża u pacjentek z przewlekłym wirusowym zapaleniem wątroby typu C nie wpływa niekorzystnie na przebieg i rokowanie choroby wątroby. Poziomy ALT zwykle spadają i wracają do normy w drugim i trzecim trymestrze ciąży. Jednocześnie poziom miana wirusa z reguły wzrasta w trzecim trymestrze ciąży. Wskaźniki te wracają do początkowego poziomu 3-6 miesięcy po porodzie, co wiąże się ze zmianami w układzie odpornościowym kobiet w ciąży.
Wzrost poziomu estrogenów charakterystyczny dla ciąży może powodować objawy cholestazy u pacjentów z wirusowym zapaleniem wątroby typu C (np. swędzenie). Objawy te znikają w pierwszych dniach po porodzie.
Ponieważ powstawanie marskości występuje średnio 20 lat po zakażeniu, rozwój marskości u kobiet w ciąży jest niezwykle rzadki. Jednak marskość wątroby może być po raz pierwszy zdiagnozowana w czasie ciąży. Jeśli nie ma objawów niewydolności wątroby i ciężkiego nadciśnienia wrotnego, to ciąża nie stanowi zagrożenia dla matki i nie wpływa na przebieg i rokowanie choroby.
Jednak ciężkie nadciśnienie wrotne (rozszerzenie żył przełyku stopnia 2 lub więcej) stwarza zwiększone ryzyko krwawienia z rozszerzonych żył przełyku, które sięga 25%.
Rozwój krwawienia z żył przełyku występuje najczęściej w drugim lub trzecim trymestrze ciąży, a podczas porodu jest niezwykle rzadki. W związku z tym kobiety ciężarne z nadciśnieniem wrotnym mogą mieć poród drogą pochwową, a cesarskie cięcie jest wykonywane ze wskazań położniczych, gdy wymagany jest poród nagły.
Biorąc pod uwagę specyfikę przebiegu wirusowego zapalenia wątroby u kobiet w ciąży oraz niekorzystny wpływ interferonu i rybawiryny na płód, nie zaleca się stosowania terapii przeciwwirusowej w czasie ciąży.
W niektórych przypadkach w celu zmniejszenia cholestazy może być wymagane leczenie preparatami kwasu ursodeoksycholowego. Leczenie krwawień z żył przełyku i niewydolności wątrobowokomórkowej u kobiet w ciąży mieści się w ramach ogólnie przyjętych.
Wpływ przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu C na przebieg i przebieg ciąży
Obecność przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu C u matki nie wpływa na funkcje rozrodcze i przebieg ciąży, nie zwiększa ryzyka wad wrodzonych płodu i martwych urodzeń.
Jednak wysoka aktywność procesów wątrobowych (cholestaza), a także marskość wątroby zwiększają częstość wcześniactwa i niedożywienia płodu. Krwawienie z rozszerzonych żył przełyku i niewydolność wątroby zwiększają ryzyko urodzenia martwego dziecka.
Leczenie przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby lekami przeciwwirusowymi w czasie ciąży może niekorzystnie wpływać na rozwój płodu, zwłaszcza rybawiryna. Jego stosowanie w czasie ciąży jest przeciwwskazane, a poczęcie zaleca się nie wcześniej niż 6 miesięcy po przerwaniu terapii.
Przenoszenie wirusa zapalenia wątroby typu C z matki na dziecko w czasie ciąży
Ryzyko przeniesienia wirusa z matki na dziecko oceniane jest jako niskie i według różnych źródeł nie przekracza 5%.
Przeciwciała matczyne mogą zapobiegać rozwojowi przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby u dziecka. Przeciwciała te znajdują się we krwi dziecka i znikają w ciągu 2-3 lat.
Sposób porodu nie jest niezbędny, aby zapobiec zakażeniu dziecka podczas porodu. Nie ma zatem powodu, aby zalecać cesarskie cięcie w celu zmniejszenia ryzyka zakażenia u dziecka.
Wirusowe zapalenie wątroby typu B podczas ciąży
Przebieg ostrego wirusowego zapalenia wątroby typu B w czasie ciąży może być szczególnie ciężki z występowaniem tzw. piorunujących postaci choroby.
Zakażenie przezłożyskowe jest możliwe w 2-10% przypadków, zwłaszcza w przypadku obecności różnych zmian w łożysku (odklejenie, niewydolność płodu). Do zakażenia dziecka dochodzi w 85-95% podczas porodu w wyniku kontaktu z krwią, zakażoną wydzieliną kanału rodnego lub poprzez połknięcie wydzieliny. Karmienie piersią zanieczyszczonego mleka również przyczynia się do infekcji u noworodka. Później możliwa jest kontaktowo-domowa droga zakażenia dziecka od matki.
Zapalenia wątroby typu B ciężkość choroby u noworodków zależy od obecności określonych markerów we krwi matki i wieku ciążowego, w którym doszło do pierwotnego zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B. Jeśli zakażenie wystąpiło w I lub II trymestrze ciąży, dziecko rodzi się zakażony u 25% wcześniaków płodowych. Jeśli ostra faza choroby wystąpiła w trzecim trymestrze ciąży, ryzyko przeniesienia wirusa na płód wynosi 70%. Jeśli matka jest nosicielem HbsAg, to ryzyko zakażenia dziecka wynosi 10-20%. W przypadku wykrycia HbeAg u matki ryzyko zakażenia u dziecka wzrasta do 70-90%, co wiąże się z wysoką zachorowalnością i śmiertelnością. Największe szanse mają dzieci urodzone przez matki o dostatecznym poziomie odporności (HbsAg +/anty HBe), a ryzyko rozwoju infekcji jest niskie.
Podstawową metodą zapobiegania wirusowemu zapaleniu wątroby u noworodków jest 3-krotne badanie kobiet w ciąży na obecność HbsAg. Szczepienie w czasie ciąży jest uważane za bezpieczne i nie stanowi wskazania do przerwania ciąży, nawet jeśli zostało podane na wczesnym etapie ciąży.