Swędzenie psychogenne, świąd psychogenny to rodzaj swędzenia, które nie ma fizycznej przyczyny, ale jest związane z czynnikami psychicznymi. Oznacza to, że nie jest wywołane przez alergie, choroby skóry czy inne zewnętrzne czynniki. Zamiast tego pochodzi od wewnętrznych czynników, takich jak stres, lęk czy inne problemy psychiczne. Rozpoznanie swędzenia psychogennego może być trudne, ponieważ objawy mogą przypominać inne schorzenia skóry.
Swędzenie psychogenne lub neurodermatoza jest jedną z postaci nerwic somatycznych, w których na pierwszy plan wysuwają się nie zaburzenia sfery psychoemocjonalnej, ale objawy somatowegetatywne. Choroby nerwowo-skórne (neurodermatozy), dawniej nazywane fakomatozami, jest to grupa schorzeń objawiająca się głównie nieprawidłowościami skórnymi i nerwowymi oraz licznymi dodatkowymi wadami narządowymi i naczyniowymi. Cechą charakterystyczną neurodermatoz jest tendencja do nowo tworzenia.
Psychogenne swędzenie skóry przyczyny
Neurodermatoza jest efektem poważnego stresu psychotraumatycznego lub długotrwałego narażenia na czynniki wywołujące stres. Wśród potencjalnych wyzwalaczy znajdują się:
-
Konflikty rodzinne, w tym rozwody;
-
Poważne choroby osobiste lub diagnoza choroby u bliskiej osoby;
-
Problemy finansowe, utrata pracy lub zmiana zatrudnienia, zobowiązania kredytowe;
-
Sytuacje emocjonalnie poruszające;
-
Zagrożenie dla statusu społecznego związane z ujawnieniem danych osobowych lub zastraszaniem w mediach społecznościowych.
Ryzyko rozwoju zaburzeń nerwicowych o charakterze somatycznym wzrasta w przypadku chronicznego zmęczenia, intensywnego stresu fizycznego i emocjonalnego oraz nieodpowiedniego dostosowania do wieku i ogólnego stanu zdrowia.
Praktyka pokazuje, że osoby podatne na nadmierne niepokojenie i lęk są bardziej narażone na tę chorobę. Zazwyczaj postrzegają świat wokół siebie w pesymistycznym świetle, włącznie z własną przyszłością, i reagują bardzo wrażliwie na sytuacje konfliktowe. Trudno jest im osiągać swoje cele, planować dzień i utrzymywać harmonogram pracy, co dodatkowo negatywnie wpływa na ich stan psychoemocjonalny.
Objawy psychogennej swędzenia skóry
W przypadku neurodermatozy, charakterystyczne objawy, takie jak grudki, pęcherzyki i ogniska przekrwienia, zazwyczaj nie występują, co odróżnia ją od innych postaci zapalenia skóry. Dodatkowo, nieprzyjemne doznania nie są zazwyczaj ściśle zlokalizowane, ale częściej występuje psychogenne swędzenie głowy i szyi. Pacjenci opisują to, jako uczucie pełzania lub kąsania przez owady, jakby mieli pasożyty podskórne, itp.
Dyskomfort psychiczny - poza ciągłym drapaniem skóry, pacjenci mogą wyrywać włosy, obgryzać paznokcie i usuwać zaschnięte strupy z bliznowatych ran. Zazwyczaj przesadzają z dyskomfortem fizycznym, a nawet niewielki dyskomfort interpretują jako objaw poważnej choroby. Dlatego dermatologiczne objawy neurodermatozy często łączą się z innymi somatycznymi objawami:
-
Bóle brzucha, problemy z wypróżnianiem, nieprzyjemny smak w ustach, wzdęcia.
-
Problemy z oddychaniem, uczucie duszności i ucisku w klatce piersiowej, pojawiające się zarówno po niewielkim wysiłku, jak i w spoczynku.
-
Wzmożone pocenie się, uderzenia gorąca, zaczerwienienie twarzy, szyi i klatki piersiowej.
-
Częste oddawanie moczu.
-
Problemy z funkcją seksualną (częstsze u mężczyzn).
-
Bóle stawów, drętwienie skóry, skurcze i mrowienie mięśni itp.
Swędzenie, podobnie jak inne objawy nerwicy somatycznej, zazwyczaj nasila się w sytuacjach stresowych i podczas wzmożonego napięcia. Dlatego często towarzyszą mu zaburzenia snu, takie jak koszmary senne, częste wybudzenia w nocy, senność w ciągu dnia i zwiększone uczucie zmęczenia.
W trakcie prób radzenia sobie ze swędzeniem, osoba często intensywnie drapie skórę, co może prowadzić do wtórnych infekcji. Dyskomfort nasila się, pojawiają się stany zapalne, bolesne obszary i krostki. Co więcej, nawet po wyleczeniu ewentualnej infekcji, swędzenie nadal pozostaje obecne.
Rozpoznanie psychogennego swędzenia skóry
Lekarz formułuje wstępną diagnozę opierając się na informacjach uzyskanych w trakcie wywiadu. Niemniej jednak, nawet przy wyraźnych oznakach choroby o charakterze psychogennym, niezbędne jest wykluczenie innych potencjalnych czynników etiologicznych. W związku z tym pacjentowi zaleca się przeprowadzenie następujących testów i badań:
-
Testy na obecność autoimmunologicznego procesu zapalnego.
-
Badania markerów obecności autoimmunologicznego procesu zapalnego, alergii oraz cukrzycy.
-
Ocena funkcjonowania układu hormonalnego i moczowego.
-
Badania biochemiczne krwi oraz badań wątroby.
W przypadku wskazań medycznych, przeprowadza się również kompleksowe badania w celu wykrycia potencjalnych nowotworów złośliwych.
Objawy charakterystyczne dla neurodermatozy mogą wystąpić również w wyniku długotrwałego stosowania leków, środków psychostymulujących i nadmiernego spożycia alkoholu.
Leczenie psychogennego swędzenia skóry, zapobieganie
Leczenie neurodermatozy ma na celu osiągnięcie kilku kluczowych celów:
-
Złagodzenie objawów: Pierwszym krokiem jest złagodzenie głównych objawów choroby, które sprawiają pacjentowi dyskomfort.
-
Normalizacja stanu psycho-emocjonalnego: Istotnym elementem leczenia jest poprawa stanu psycho-emocjonalnego pacjenta. Jest to niezwykle istotne, ponieważ stres i emocje mogą pogłębiać objawy swędzenia psychogennego.
-
Korekta powikłań: W trakcie terapii konieczne jest również monitorowanie i korekta ewentualnych powikłań wynikających z drapania skóry, takich jak rany czy blizny.
Leczenie swędzenia psychogennego skóry często obejmuje następujące etapy:
-
Maści przeciwzapalne: Leczenie skutków ciągłego drapania skóry jest dostosowywane do wyników badań. Zwykle przepisuje się miejscowe środki, takie jak maści lub kremy, zawierające składniki przeciwzapalne, przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze lub przeciwwirusowe. Ważne jest również stosowanie leków przyspieszających gojenie się ran i zapobiegających tworzeniu się blizn. W przypadku swędzenia skóry głowy związanego z neurodermatozą, zaleca się używanie specjalnych szamponów leczniczych, które zawierają naturalne i hipoalergiczne składniki.
-
Terapia psychologiczna: Główny nacisk kładzie się na identyfikację i rozwiązywanie pierwotnej przyczyny choroby. Szybko rozpoczyna się terapię psychologiczną, wykorzystując różne metody, takie jak terapia Gestalt, psychoanaliza, psychoterapia poznawcza i behawioralna.
-
Suplementacja i leki: Równocześnie z terapią psychologiczną pacjentom przepisuje się suplementy i leki mające na celu poprawę ogólnego stanu zdrowia psychicznego i fizycznego. Obejmuje to witaminy z grupy B w połączeniu z magnezem, leki normalizujące procesy metaboliczne, zawierające wszystkie niezbędne makro- i mikroelementy oraz aminokwasy, a także środki neurometaboliczne i uspokajające. Leki uspokajające często opierają się na ziołowych i homeopatycznych preparatach.
-
Decyzja o lekach przeciwdepresyjnych i uspokajających: Stosowanie leków przeciwdepresyjnych i uspokajających jest kwestią indywidualną. Mogą one pomóc w szybkim złagodzeniu stanów lękowych i innych objawów nerwicowych, jednak istnieje ryzyko działań niepożądanych. Decyzję o stosowaniu takich leków należy podejmować indywidualnie.
Dodatkowo, pacjentom zaleca się:
-
Utrzymanie codziennej rutyny. Ważne jest, aby codziennie kłaść się i wstawać o tej samej porze oraz starannie oddzielać pracę od odpoczynku.
-
Unikanie stresu. Chociaż unikanie stresu nie zawsze jest możliwe, psychoterapia może pomóc w radzeniu sobie z sytuacjami konfliktowymi i wykorzystaniu nabytych umiejętności w przyszłości.
-
Aktywność fizyczna. Regularna aktywność fizyczna, spacery na świeżym powietrzu i aktywne wakacje mogą pomóc w poprawie zdrowia psychicznego i fizycznego.
-
Korekta diety. Poprawa diety, takie jak unikanie późnych kolacji, nadmiernego spożycia kawy i napojów energetycznych, może pomóc, w jakości nocnego odpoczynku i zmniejszeniu objawów skórnych związanych z nerwicą.