Powikłania po porodzie

Być może nic w życiu człowieka nie powoduje tylu oczekiwań, niepokojów i radości, co narodziny dziecka. O cudzie narodzin od wieków śpiewają poeci i malują obrazy malarze. Każda matka pamięta pierwsze minuty narodzin dziecka jako najbardziej ważne wydarzenie w jej życiu, a wszechogarniające poczucie ojcostwa nie ma sobie równych pod względem emocjonalnego bogactwa i poczucia wieczności dla mężczyzny.

Poczęcie, ciąża i poród to najstarszy trywialny proces, który wydaje się, że został szczegółowo przebadany i jest dość przewidywalny. Jednocześnie ciąża i poród niosą ze sobą kolosalne obciążenie fizjologiczne, dotykając niemal wszystkie aspekty życia kobiecego ciała i rozwijającego się płodu. Z tego powodu zagrożenia, które pojawiają się niemal od momentu poczęcia. 

W zasadzie pod względem przebiegu ciąży i porodu jednostki ludzkie nie różnią się zbytnio od innych ssaków.

Okres poporodowy to okres, w którym rodząca kończy się odwrotnym rozwojem (inwolucją) tych narządów i układów, które uległy zmianom z powodu ciąży i porodu.

Czas trwania okresu poporodowego od momentu narodzin łożyska (łożyska z błonami) wynosi około 6-8 tygodni, biorąc pod uwagę indywidualne cechy przebiegu ciąży i porodu.

Normalnie macica po porodzie waży około 1000 g, a jej dno znajduje się 15-16 cm nad łonem. W okresie poporodowym wielkość i waga macicy stopniowo się zmniejszają, zmienia się jej kształt. Do końca drugiego tygodnia po urodzeniu masa macicy zmniejsza się o połowę i wynosi już około 500 g, a po 6-8 tygodniach, tj. pod koniec okresu poporodowego odwrotny rozwój macicy ustaje.

Masa macicy w okresie poporodowym zmniejsza się z powodu stałego skurczu włókien mięśniowych, co przyczynia się do zmniejszenia ukrwienia, a w efekcie zmniejszenia ich wielkości. Macica rodzącej ma masę 75 g, podczas gdy przed ciążą masa macicy wynosi około 40-50 g.

Podczas badania kobiety w normalnym okresie poporodowym ujawnia się: wysokość dna macicy zaraz po wyładowaniu łożyska znajduje się 4 cm poniżej pępka, następnego dnia, z powodu przywrócenia napięcia mięśni krocza, dno macicy nieco unosi się i znajduje się na poziomie pępka.

Czwartego dnia po urodzeniu dno macicy określa się zwykle w połowie odległości od pępka do macicy. W 8-9 dniu po porodzie dno macicy znajduje się na poziomie macicy lub kilka centymetrów nad nią. W ten sposób dno macicy opada średnio o 2 cm dziennie a kształt macicy ulega wielu zmianom podczas inwolucji. Natychmiast po porodzie dochodzi do znacznego skurczu macicy, w wyniku którego macica staje się kulista, nieco spłaszczona w kierunku przednio-tylnym.

Podczas badania podłużnego przekroju macicy kształt macicy zbliża się do kulistego kształtu do trzeciego dnia po porodzie, do piątego dnia - do owalu, a do końca tygodnia po porodzie macica przyjmuje na charakterystycznym kształcie gruszki u większości kobiet.


W normalnym przebiegu okresu poporodowego zawartość jamy macicy podczas badania ultrasonograficznego jest reprezentowana przez niewielką liczbę skrzepów krwi, które określa się w 1-3 dniu w górnych odcinkach macicy. Do 5-7 dnia ich liczba maleje i są już określane bliżej gardła wewnętrznego - wyjścia z macicy. W tym przypadku jama macicy ma kształt przypominający szczelinę.

W przypadku braku powikłań poporodowych, a także przy normalnych parametrach USG do badania macicy, kobieta zostaje wypisana ze szpitala pod dalszym nadzorem lekarza poradni przedporodowej.

Ale niestety w okresie poporodowym możliwe są różne komplikacje. A wskaźniki ultrasonograficzne charakteryzujące kurczliwość macicy i szybkość jej inwolucji mają ogromne znaczenie dla wczesnego wykrywania powikłań infekcyjnych poporodowych, a także zmniejszają ryzyko ich wystąpienia.

Po porodzie często wydaje się kobiecie, że wszystkie zmartwienia i niepokoje się skończyły. Niestety, czasami pierwsze, najszczęśliwsze dni lub tygodnie wspólnego życia matki i dziecka mogą zostać przyćmione przez różne komplikacje.

Poród kończy się po trzecim etapie czyli po urodzeniu łożyska. Następnie macica natychmiast znacznie się zmniejsza, staje się kulista, jej jama jest wypełniona skrzepami krwi; dno macicy w tym momencie znajduje się mniej więcej pośrodku między macicą a pępkiem. Wczesny okres poporodowy trwa 2 godziny iw tym czasie kobieta przebywa na oddziale położniczym. Potem przychodzi późny okres poporodowy. Ten okres trwa 6-8 tygodni. W tym czasie następuje odwrotny rozwój (inwolucja) wszystkich narządów i układów, które przeszły zmiany z powodu ciąży i porodu. Wyjątkiem są gruczoły sutkowe, których funkcja osiąga szczyt właśnie w okresie poporodowym. Najbardziej wyraźne zmiany inwolucyjne występują w narządach płciowych, zwłaszcza w macicy. Tempo zmian inwolucyjnych jest najbardziej wyraźne w ciągu pierwszych 8-12 dni. Macica i szyjka macicy stają się znacznie zmniejszone. Po urodzeniu łożyska w macicy pozostaje duża powierzchnia rany, która goi się po około 4-6 tygodniach. W tym okresie miejsce łożyskowe w macicy krwawi, plamienie odchody połogowe. Odchody połogowe (łac. lochia) to wydzieliny z rany jamy macicy. Ich pojawienie się od razu po porodzie jest zjawiskiem naturalnym - to widoczne objawy oczyszczania się jamy macicy z resztek po porodzie. Wydalanie odchodów trwa często do końca połogu, to jest przez 6. tygodni po porodzie. W tym czasie jama macicy obkurcza się, goi i regeneruje. W pierwszych dniach ma charakter krwawy, stopniowo ich kolor zmienia się z czerwonego na czerwono-brązowy, brązowawy, do 4 tygodnia wydzielina prawie ustaje i wkrótce całkowicie znika. U kobiet, które przeszły cesarskie cięcie, wszystko dzieje się wolniej, ponieważ ze względu na obecność szwu na macicy kurczy się gorzej. Ich całkowita ilość plam w okresie poporodowym wynosi 500-1500 ml. 

Możliwe powikłania poporodowe

Poporodowe zapalenie błony śluzowej macicy - zapalenie ścian macicy, zwykle występuje po porodzie z długim odstępem bezwodnym (płyn owodniowy wylany ponad 12 godzin przed urodzeniem dziecka) lub po cięciu cesarskim. W 2-5 dobie po porodzie samoistnym (2-3 doba po cięciu cesarskim) pojawiają się kliniczne objawy zapalenia błony śluzowej macicy: wysoka temperatura ciała (38-39 st.), dreszcze, ból w podbrzuszu. Ponadto wydzielina z dróg rodnych, która z każdym dniem powinna stawać się bledsza, staje się jaśniejsza, pojawia się charakterystyczny nieprzyjemny zapach. W celu szybkiego zapobiegania i diagnozowania zapalenia błony śluzowej macicy, 3-5 dni po porodzie, wykonaj USG macicy. Jeśli diagnoza zostanie potwierdzona, leczenie odbywa się w szpitalu.

Zapalenie otrzewnej to zapalenie, cienkiej błony tkankowej wyścielającej ściany jamy brzusznej i znajdujących się w niej narządów. Dość często choroba występuje po cięciu cesarskim. Objawy kliniczne: wysoka temperatura ciała (38-39), dreszcze, ból głowy, silna bolesność macicy, objaw podrażnienia otrzewnej (przy uciskaniu dłonią na brzuchu, a następnie nagłym puszczeniu - silny ból). Często zapalenie otrzewnej rozwija się na tle terapii przeciwbakteryjnej rozpoczętej w leczeniu poporodowego zapalenia błony śluzowej macicy. W niektórych przypadkach ściany jelit zaczynają przepuszczać mikroorganizmy, które dostają się do jamy brzusznej, powodując zatrucie i odwodnienie.

Sepsa to zatrucie krwi, stan zagrażający życiu, któremu towarzyszą dreszcze, gwałtowny wzrost temperatury ciała do 40 - 41, naruszenie funkcji wszystkich ważnych narządów (oddechowych, wydalniczych, sercowo-naczyniowych i innych). W sepsie głównym ogniskiem infekcji jest najczęściej macica, ale czasami zdarza się, że zostaje ona „zastąpiona” przez inne źródła infekcji w organizmie (próchnica zębów, zapalenie migdałków lub sutka, nerki).

Leczenie . Jeśli po porodzie w macicy znajdują się pozostałości łożyska lub nagromadzenie skrzepów krwi, są one usuwane. Jeśli pierwotne ognisko ropne znajduje się w gruczole sutkowym (zapalenie sutka), ropień zostaje otwarty, ropa jest usuwana i instalowany jest drenaż (gumowa rurka) w celu spuszczenia zawartości. Jednocześnie zaleca się ogólne leczenie sepsy: detoksykację, antybiotykoterapię, wsparcie hormonalne itp.

Poporodowe zapalenie sutka to zapalenie gruczołu sutkowego u kobiety karmiącej piersią. Najczęstszym czynnikiem wywołującym chorobę jest Staphylococcus aureus. Kiedy w gruczole sutkowym pojawią się pierwsze oznaki przekrwienia, należy natychmiast skonsultować się ze specjalistą. Terminowe leczenie zastój pokarmu zatkanych kanalików mlecznych może szybko rozwiązać sytuację, nie prowadząc do zapalenia sutka.

Z reguły poporodowe zapalenie sutka zaczyna się od wzrostu temperatury ciała (38-39), pojawiają się dreszcze, osłabienie, a ból w gruczole sutkowym nasila się podczas karmienia. Pierś zwiększa swoją objętość, skóra nad zagęszczonymi obszarami gruczołu jest zaogniona, ostro bolesna, można zaobserwować pęknięcia w sutkach. Przy nieskutecznym leczeniu choroba postępuje, dochodzi do ropienia nacieku. Ropne zapalenie sutka charakteryzuje się wzrostem temperatury ciała do 40 stopni, dreszczami, utratą apetytu, odmową karmienia piersią przez matkę.

Leczenie . Ponieważ przyczyną zatkanych kanalików mlecznych jest stagnacja słodkiego mleka w gruczole, samo dziecko będzie najpewniejszym lekarstwem. Częste przywiązanie do piersi i prawidłowe przywiązanie szybko łagodzi stagnację, gruczoł mleczny zostaje „oczyszczony” i następuje powrót do zdrowia. Ponadto laktator jest dobrym pomocnikiem, który powinna mieć każda młoda mama. Odpowiednio dobrana bielizna (biustonosz dla kobiet karmiących), staranna higiena, pielęgnacja sutków to środki zapobiegające zatkanych kanalików mlecznych i zapaleniu sutka.

Jeśli jednak rozwinęło się zapalenie sutka, konieczna jest antybiotykoterapia wybrana przez lekarza. Obecnie istnieją leki, które można zażywać bez przerywania karmienia piersią.

Zatrzymanie części łożyska w jamie macicy

Najczęstszą przyczyną późnego krwotoku poporodowego (tj. takiego, który pojawia się później niż 2 godziny po urodzeniu) jest zatrzymanie części łożyska w jamie macicy. Diagnozę w tym przypadku potwierdza USG. W celu usunięcia pozostałości łożyska wykonuje się łyżeczkowanie ścian macicy w znieczuleniu ogólnym dożylnym z obowiązkową późniejszą antybiotykoterapią, aby zapobiec powikłaniom infekcyjnym.

Zwiększenie liczby upławów

Jeśli ilość wydzieliny gwałtownie wzrosła, pojawiła się obfita wydzielina krwi po tym, jak ich liczba już zaczęła się zmniejszać, lub jeśli krwawienie nie ustaje przez długi czas, pojawiły się duże skrzepy krwi. W przypadku wystąpienia krwawienia należy skontaktować się z położnikiem-ginekologiem, najlepiej w szpitalu położniczym, w którym miał miejsce poród. Jeśli krwawienie jest bardzo obfite (w ciągu godziny potrzeba kilku podpasek), nie musisz sam jechać do szpitala, musisz wezwać karetkę pogotowia.

Zmiany w procesie krzepnięcia krwi

W rzadkich przypadkach przyczyną krwawienia mogą być zmiany w procesie krzepnięcia krwi o charakterze dziedzicznym lub nabytym, choroby krwi. W takich przypadkach wymagana jest złożona terapia lekowa.

Proces zapalny w pochwie lub macicy

Upławy nabrały nieprzyjemnego zapachu. Może to wskazywać na rozwój procesu zapalnego w pochwie lub macicy. W okresie poporodowym nastąpił znaczny wzrost składu większości grup bakterii, w tym bakteroidów, Escherichia coli, paciorkowców, gronkowców. Potencjalnie wszystkie te gatunki mogą być przyczyną poporodowych chorób zakaźnych. Częstym problemem kobiet po porodzie jest rozwój bakteryjnego zapalenia pochwy. Bakteryjne zapalenie pochwy to patologia ekosystemu pochwy spowodowana zwiększonym wzrostem głównie bakterii beztlenowych (czyli takich, które rosną w środowisku beztlenowym), które aktywnie namnażają się w okresie poporodowym w pochwie kobiety i mogą być patogenami w poporodowym zapaleniu błony śluzowej macicy lub ropienie szwów pochwy i szyjki macicy. Rozpoznanie bakteryjnego zapalenia pochwy opiera się na pomiarze kwasowości pochwy i wykryciu w rozmazie na florze specyficznej dla tej choroby „kluczowych komórek” (są to komórki błony śluzowej pochwy pokryte bakteriami beztlenowymi). Leczenie bakteryjnego zapalenia pochwy w okresie poporodowym odbywa się za pomocą leczniczych preparatów.

Grzybica pochwy

Pojawienie się zsiadłej wydzieliny, swędzenia, pieczenia w okolicy narządów płciowych, zaczerwienienia wskazuje na rozwój kandydozy pochwy. Ryzyko tego powikłania wzrasta wraz z antybiotykami. Diagnoza opiera się na wykryciu dużej liczby grzybów drożdżopodobnych w rozmazie na florze. Do leczenia stosuje się preparaty miejscowe w postaci czopków dopochwowych lub tabletek.

Odmiedniczkowe zapalenie nerek po porodzie

Gorączka, ból pleców lub boku, bolesne oddawanie moczu. Objawy te mogą wskazywać na rozwój poporodowego odmiedniczkowego zapalenia nerek, czyli zapalenia nerek. Okresy krytyczne dla rozwoju odmiedniczkowego zapalenia nerek po porodzie lekarze rozważają 4-6 i 12-14 dni okresu poporodowego. Rozwój choroby związany jest z infekcją dróg moczowych z dróg rodnych. Najczęściej choroba rozwija się w połogach, w moczu których podczas ciąży znaleziono niewielką ilość bakterii. W postawieniu diagnozy lekarzowi pomaga badanie ultrasonograficzne nerek i pęcherza moczowego oraz badanie moczu.

Leczenie odmiedniczkowego zapalenia nerek jest koniecznie przeprowadzane za pomocą antybiotyków.

Zakrzepica żył

Ból nóg, obrzęk, pojawienie się zaczerwienienia nóg wzdłuż żyły, nasilony ból podczas chodzenia - to objawy poważnej choroby - zakrzepicy żylnej (tworzenie skrzepów krwi w żyłach) i wymagają pilnej wizyty u chirurga. Najniebezpieczniejsze okresy występowania zakrzepicy uważa się za 5-6 dni po porodzie lub cięciu cesarskim, rzadziej zakrzepica występuje 2-3 tygodnie po porodzie. Przyczyną zakrzepicy są zmiany w układzie krzepnięcia krwi, które występują w czasie ciąży i po porodzie. Fizjologicznie w okresie poporodowym dochodzi do aktywacji układu krzepnięcia. Gdy ciało próbuje zatrzymać krwawienie. Jednocześnie zmniejsza się napięcie naczyń miednicy małej i kończyn dolnych, żyły nie zdążyły jeszcze przystosować się do pracy w nowych warunkach. Warunki te uruchamiają mechanizmy powstawania skrzepliny. Ważną rolę w rozwoju poporodowej zakrzepicy żylnej odgrywa również tło hormonalne, które zmienia się dramatycznie po zakończeniu ciąży.

Ryzyko rozwoju zakrzepicy żylnej jest szczególnie wysokie u kobiet z różnymi patologiami układu krzepnięcia krwi, które są wykrywane jeszcze przed ciążą lub w czasie ciąży. Istnieje duże prawdopodobieństwo powikłań zakrzepowo-zatorowych w przypadku chorób układu sercowo-naczyniowego, nadwagi. Ryzyko zakrzepicy wzrasta również u kobiet w grupie wiekowej po 40 roku życia, w obecności żylaków kończyn dolnych. Ryzyko powstania skrzepliny jest zwiększone u kobiet, które przeszły cesarskie cięcie. W postawieniu diagnozy lekarzowi pomaga badanie ultrasonograficzne żył z dopplerografią, czyli oceną przepływu krwi w naczyniach. W leczeniu zakrzepicy żylnej stosuje się leki, nosząc pończochy uciskowe.

Poważnym powikłaniem zakrzepicy żylnej jest oderwanie się części skrzepliny i jej ruch wzdłuż łożyska naczyniowego. W tym przypadku skrzepy krwi, dostające się do naczyń płucnych lub mózgowych, powodują udary (upośledzenie krążenia mózgowego) lub zatorowość płucną (zablokowanie tętnic płucnych przez skrzeplinę). Ta poważna komplikacja pojawia się ostry kaszel, duszność, ból w klatce piersiowej, krwioplucie może się rozpocząć - pojawienie się smug krwi w plwocinie podczas kaszlu. W ciężkich przypadkach praca serca zostaje zakłócona i może nastąpić śmierć.

Dyskomfort w okolicy szwów pooperacyjnych

Niepokojące mogą być nieprzyjemne odczucia w okolicy szwów pooperacyjnych po cięciu cesarskim lub w okolicy szwów na kroczu. Zwykle po zszyciu łez z pochwy może występować niewielki ból przez 1-2 dni, ale szybko mijają. Ból w ranie pooperacyjnej po cięciu cesarskim może być niepokojący przez 2 tygodnie, stopniowo zmniejszając się. Uczucie ciężkości, pełności, ból w okolicy rany pooperacyjnej może wskazywać na nagromadzenie krwiaka (krwi) w okolicy szwów. Dzieje się to zwykle w ciągu pierwszych trzech dni po porodzie i wymaga leczenia chirurgicznego – usunięcia nagromadzonej krwi. Ból, pieczenie, krwawienie ze szwów, pojawienie się wydzieliny z nieprzyjemnym zapachem, obrzęk w okolicy szwów, wzrost temperatury ciała wskazuje na pojawienie się infekcji i ropienie szwów.

Nietrzymanie moczu, kał, wypadanie macicy

Naruszenie w różnym stopniu funkcji fizjologicznych narządów miednicy (pęcherz moczowy, odbytnica), które mogą wystąpić jak w okresie poporodowym - nietrzymanie moczu, kał, wypadanie macicy. Problem wypadania narządów płciowych pojawia się, gdy mięśnie dna miednicy tak bardzo straciły zdolność skurczu, że poszczególne narządy lub ich części nie wpadają w występ aparatu podtrzymującego. Najczęstszą przyczyną wypadania narządów miednicy jest uraz mięśni dna miednicy podczas porodu.

Hemoroidy powikłania po porodzie

Dość często kobiety po porodzie martwią się pojawieniem się hemoroidów - żylaków odbytnicy. Czynnikiem predysponującym w tym przypadku jest znaczny wzrost ciśnienia w jamie brzusznej podczas ciąży i porodu. W przypadku hemoroidów w odbycie pojawiają się nacieki, które mogą być bezbolesne, ale najczęściej - bolesne, krwawiące i swędzące. Pojawienie się silnego bólu w odbycie, krwawa wydzielina z odbytnicy to powód do konsultacji z lekarzem - proktologiem. Najczęściej nieskomplikowane formy hemoroidów leczy się miejscowymi lekami - kremami i czopkami, w przypadku powikłań (szczypanie guzków, krwawienie) wymagane jest leczenie chirurgiczne.