Nadciśnienie tętnicze

Nadciśnienie tętnicze


Nadciśnienie tętnicze jest zaburzeniem układu sercowo-naczyniowego, które rozwija się wskutek nieprawidłowego funkcjonowania centrów regulujących naczynia krwionośne, mechanizmów neurohumoralnych i nerek. Skutkuje to podwyższeniem ciśnienia tętniczego oraz prowadzi do funkcjonalnych i strukturalnych zmian w sercu, mózgu i nerkach. Typowe objawy wysokiego ciśnienia krwi to bóle głowy, szumy w uszach, kołatanie serca, duszności, ból w klatce piersiowej, zaburzenia widzenia i inne.

Charakterystycznym znakiem nadciśnienia tętniczego jest ciągłe podwyższone ciśnienie krwi, które nie normalizuje się samoistnie po wzroście spowodowanym stresem psychicznym czy fizycznym, lecz obniża się jedynie po zastosowaniu leków przeciw nadciśnieniowych. Zgodnie z wytycznymi Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), norma ciśnienia krwi nie powinna przekraczać 140/90 mmHg. Wartości skurczowe powyżej 140-160 mmHg oraz rozkurczowe przekraczające 90-95 mmHg, zmierzone w warunkach spoczynku podczas dwóch wizyt lekarskich, kwalifikują się jako nadciśnienie.

Częstość występowania nadciśnienia tętniczego jest zbliżona u kobiet i mężczyzn, wynosi około 15%, a choroba najczęściej rozwija się po 40 roku życia. Może jednak wystąpić nawet u młodzieży. Nadciśnienie tętnicze przyspiesza rozwój i pogarsza przebieg miażdżycy oraz zwiększa ryzyko wystąpienia poważnych powikłań. Jest również jedną z głównych przyczyn przedwczesnej śmierci wśród młodych pracujących osób.

Nadciśnienie dzieli się na pierwotne (istotne), stanowiące do około 80% przypadków, oraz wtórne (objawowe), odpowiadające za około 10% przypadków. Pierwotne nadciśnienie rozwija się jako samodzielna przewlekła choroba, natomiast wtórne jest wynikiem innych schorzeń, takich jak: choroby nerek (np. kłębuszkowe zapalenie nerek, odmiedniczkowe zapalenie nerek, gruźlica, wodonercze, nowotwory, zwężenie tętnicy nerkowej), choroby tarczycy (np. tyreotoksykoza), choroby nadnerczy (np. guz chromochłonny, zespół Itenko-Cushinga, pierwotny hiperaldosteronizm), koarktacja aorty lub miażdżyca aorty.

Zasadniczą przyczyną rozwoju nadciśnienia tętniczego jest dysfunkcja mechanizmów regulacyjnych w wyższych regionach ośrodkowego układu nerwowego, które są odpowiedzialne za kontrolę funkcjonowania narządów wewnętrznych, w tym systemu sercowo-naczyniowego. Kluczowe czynniki wpływające na rozwój nadciśnienia to:

  • Powtarzające się stresy psychiczne, długotrwałe i intensywne niepokoje, oraz częste sytuacje stresowe. Zbyt dużo stresu związanego z działalnością umysłową, pracą w nocy, a także narażenie na wibracje i hałas sprzyja występowaniu nadciśnienia tętniczego.

  • Nadmierne spożywanie soli, co skutkuje skurczem tętnic i zatrzymaniem płynów. Badania wykazały, że spożywanie powyżej 5 g soli dziennie istotnie zwiększa ryzyko wystąpienia nadciśnienia tętniczego, szczególnie u osób z predyspozycjami genetycznymi.

  • Genetyczne skłonności, nasilone przez przypadki nadciśnienia w rodzinie, odgrywają znaczącą rolę w jego pojawieniu się u krewnych pierwszego stopnia (rodziców, sióstr, braci). Ryzyko rozwinięcia nadciśnienia tętniczego znacząco wzrasta, gdy więcej niż dwóch bliskich krewnych ma nadciśnienie.

  • Nadciśnienie tętnicze w połączeniu z chorobami nadnerczy, tarczycy, nerek, cukrzycą, miażdżycą, otyłością i przewlekłymi infekcjami (np. zapalenie migdałków) przyczynia się do rozwoju nadciśnienia tętniczego i wzajemnie na siebie oddziałują.

  • U kobiet ryzyko rozwoju nadciśnienia tętniczego wzrasta w okresie menopauzy, co wiąże się z brakiem równowagi hormonalnej oraz wzmożonymi reakcjami emocjonalnymi i nerwowymi. U około 50% kobiet w okresie menopauzy diagnozuje się nadciśnienie.

  • Alkoholizm, palenie tytoniu, niezdrowa dieta, nadwaga, brak aktywności fizycznej i złe warunki środowiskowe znacząco przyczyniają się do rozwoju nadciśnienia tętniczego.

  • Czynniki wiekowe i płeć determinują wyższe ryzyko rozwoju nadciśnienia tętniczego u mężczyzn. W grupie wiekowej 20-30 lat nadciśnienie występuje u około 10% mężczyzn, po 40 roku życia - u około 30%, a po 60-65 latach - u około 40%. W grupach wiekowych poniżej 40 roku życia nadciśnienie częściej występuje u mężczyzn, natomiast w starszych grupach wiekowych proporcje zmieniają się na korzyść kobiet, co wynika z większej liczby przedwczesnych zgonów mężczyzn w średnim wieku z powodu powikłań nadciśnienia tętniczego oraz zmian menopauzalnych w organizmie kobiet. Obecnie coraz częściej diagnozuje się nadciśnienie tętnicze u osób młodych i w średnim wieku.

Mechanizm powstawania nadciśnienia opiera się na zwiększonym rzucie serca i wzroście obwodowego oporu naczyniowego. Pod wpływem stresu dochodzi do zaburzeń w regulacji napięcia naczyń obwodowych przez wyższe ośrodki mózgu, takie jak podwzgórze i rdzeń przedłużony. Na poziomie naczyń obwodowych, w tym tętniczek nerkowych, dochodzi do ich skurczu, co prowadzi do powstania zespołów dyskinetycznych i dyskkrążeniowych. Wzrasta także wydzielanie neurohormonów z układu renina-angiotensyna-aldosteron. Aldosteron, który uczestniczy w metabolizmie minerałów, powoduje zatrzymywanie wody i sodu w naczyniach, co z kolei zwiększa objętość krwi krążącej i podnosi ciśnienie krwi.

W przypadku nadciśnienia tętniczego obserwuje się zwiększenie lepkości krwi, co prowadzi do spowolnienia przepływu krwi i procesów metabolicznych w tkankach. Ściany naczyń ulegają pogrubieniu i zwężeniu, co utrwala wysoki poziom całkowitego obwodowego oporu naczyniowego, czyniąc nadciśnienie tętnicze trudnym do odwrócenia. W dalszej kolejności, z powodu zwiększonej przepuszczalności i nasycenia plazmą ścian naczyń, rozwija się elastofibroza i stwardnienie tętnic, co ostatecznie prowadzi do wtórnych zmian w tkankach narządów, takich jak stwardnienie mięśnia sercowego, encefalopatia nadciśnieniowa oraz pierwotna nefroangioskleroza.

Uszkodzenia różnych narządów w nadciśnieniu mogą być zróżnicowane, co skutkuje istnieniem kilku klinicznych i anatomicznych wariantów nadciśnienia, z dominującym uszkodzeniem naczyń nerek, serca i mózgu.

Nadciśnienie tętnicze klasyfikuje się według różnych kryteriów, takich jak przyczyny wzrostu ciśnienia krwi, uszkodzenia narządów docelowych, poziom ciśnienia krwi i charakter przebiegu. Rozróżniamy pierwotne (pierwotne) i wtórne (objawowe) nadciśnienie tętnicze. W zależności od charakteru, nadciśnienie może mieć przebieg łagodny (wolno postępujący) lub złośliwy (szybko postępujący).

Znaczenie praktyczne ma poziom i stabilność ciśnienia krwi. Wyróżniamy różne poziomy ciśnienia:

  • Optymalne ciśnienie krwi wynosi < 120/80 mm Hg.

  • Normalne ciśnienie krwi wynosi 120-129/84 mm Hg.

  • Granica normalnego ciśnienia krwi wynosi 130-139/85-89 mm Hg.

  • Nadciśnienie tętnicze pierwszego stopnia wynosi 140-159/90-99 mm Hg.

  • Nadciśnienie tętnicze II stopnia wynosi 160-179/100-109 mm Hg.

  • Nadciśnienie tętnicze III stopnia to wartości ponad 180/110 mm Hg.

W zależności od poziomu rozkurczowego ciśnienia krwi, nadciśnienie dzielimy na:

  • Łagodne, z rozkurczowym ciśnieniem krwi < 100 mm Hg.

  • Umiarkowane, z rozkurczowym ciśnieniem krwi 100-115 mm Hg.

  • Ciężkie, z rozkurczowym ciśnieniem krwi > 115 mm Hg.

Łagodne, wolno postępujące nadciśnienie tętnicze można podzielić na trzy etapy, w zależności od uszkodzenia narządów docelowych i współistniejących chorób:

Stopień I (nadciśnienie łagodne i umiarkowane) - ciśnienie krwi niestabilne, wahające się od 140/90 do 160-179/95-114 mm Hg. Kryzysy nadciśnieniowe są rzadkie i niegroźne. Brak oznak organicznego uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego i narządów wewnętrznych.

Stopień II (ciężkie nadciśnienie) – ciśnienie krwi w zakresie 180-209/115-124 mm Hg. Typowe są kryzysy nadciśnieniowe. Badania fizykalne, laboratoryjne, echokardiograficzne, elektrokardiograficzne i radiograficzne wykazują zwężenie tętnic siatkówki, mikroalbuminurię, zwiększone stężenie kreatyniny, przerost lewej komory serca i przejściowe niedokrwienie mózgu.

Stopień III (bardzo ciężkie nadciśnienie) – ciśnienie krwi od 200-300/125-129 mm Hg i wyżej. Często rozwijają się ciężkie kryzysy nadciśnieniowe. Nadciśnienie może powodować encefalopatię nadciśnieniową, niewydolność lewej komory serca, rozwój zakrzepicy naczyń mózgowych, krwotoki i obrzęk nerwu wzrokowego, tętniaka rozwarstwiającego, stwardnienie nerek, niewydolność nerek i inne poważne komplikacje.

 

Nadciśnienie tętnicze objawy

Przebieg nadciśnienia tętniczego może być różny i zależy od jego nasilenia oraz wpływu na narządy docelowe. We wczesnym stadium nadciśnienie często objawia się nerwicowymi dolegliwościami: zawrotami głowy, przemijającymi bólami głowy (często z tyłu głowy), uczuciem ciężkości w głowie, szumami usznymi, pulsacją w głowie, problemami ze snem, zmęczeniem, letargiem, uczuciem osłabienia, kołataniem serca oraz nudnościami.

Z czasem przy wzroście aktywności fizycznej, takiej jak szybki spacer, bieganie, ćwiczenia czy wchodzenie po schodach, pojawia się duszność. Ciśnienie krwi utrzymuje się na poziomie powyżej 140-160/90-95 mm Hg (lub 19-21/12 hPa). Można zaobserwować również nadmierne pocenie, zaczerwienienie twarzy, drżenie ciała przypominające dreszcze, drętwienie palców u nóg i rąk oraz tępy, długotrwały ból w okolicy serca. W przypadkach zatrzymywania płynów w organizmie pojawia się obrzęk dłoni (objaw pierścienia, trudność w zdjęciu pierścienia z palca), obrzęk twarzy, powiek i sztywność.

Pacjenci z nadciśnieniem mogą doświadczać zasłony przed oczami, migotania, błysków świetlnych, co jest związane ze skurczem naczyń w siatkówce, dochodzi do pogorszenia widzenia, a w skrajnych przypadkach krwotoki do siatkówki mogą prowadzić do utraty wzroku.

Długotrwałe lub ciężkie nadciśnienie może prowadzić do przewlekłego uszkodzenia naczyń krwionośnych w kluczowych narządach, takich jak mózg, nerki, serce i oczy. Nieustabilizowane ciśnienie krwi w tych narządach może skutkować rozwojem dusznicy bolesnej, zawału serca, udaru krwotocznego lub niedokrwiennego, astmy sercowej, obrzęku płuc, tętniaka aorty, odwarstwienia siatkówki, a nawet mocznicy. Nagłe stany związane z nadciśnieniem wymagają szybkiego obniżenia ciśnienia krwi, by uniknąć śmierci pacjenta.

Nadciśnienie tętnicze może być także komplikowane przez kryzysy nadciśnieniowe, które charakteryzują się okresowymi, gwałtownymi wzrostami ciśnienia. Kryzysy mogą być poprzedzone stresami emocjonalnymi lub fizycznymi, zmianami warunków pogodowych itp. Podczas kryzysu nadciśnieniowego ciśnienie krwi gwałtownie wzrasta, co może trwać kilka godzin lub dni, a objawami są silne bóle głowy, uczucie gorąca, kołatanie serca, wymioty, bóle w klatce piersiowej oraz zaburzenia widzenia.

Podczas kryzysu nadciśnieniowego pacjenci są przestraszeni, podekscytowani lub zahamowani i senni w ciężkich przypadkach mogą stracić przytomność. Na tle przełomu nadciśnieniowego i istniejących zmian organicznych w naczyniach krwionośnych często może dojść do zawału mięśnia sercowego, ostrych incydentów naczyniowo-mózgowych i ostrej niewydolności lewej komory .

 

Nadciśnienie tętnicze rozpoznanie

Diagnoza nadciśnienia tętniczego wymaga uwzględnienia kilku istotnych aspektów. Pierwszym zadaniem jest potwierdzenie stabilnego podwyższenia ciśnienia krwi oraz wyeliminowanie możliwości wystąpienia nadciśnienia wtórnego. Istotne jest również rozpoznanie uszkodzeń narządów docelowych, ustalenie zaawansowania choroby i szacowanie ryzyka powikłań. Podczas wywiadu medycznego skupia się na czynnikach ryzyka nadciśnienia, objawach, historii medycznej dotyczącej ciśnienia krwi, incydentach nadciśnieniowych i towarzyszących chorobach.

Dynamiczny pomiar ciśnienia krwi dostarcza informacji o obecności i poziomie nadciśnienia. Do uzyskania wiarygodnych wyników niezbędne jest spełnienie określonych warunków:

  • Pomiar przeprowadza się w warunkach spokoju i komfortu, po kilkuminutowej adaptacji pacjenta. Zaleca się unikanie palenia tytoniu, wysiłku fizycznego, spożywania posiłków oraz kofeiny na godzinę przed badaniem. Należy również unikać używania kropli do oczu i nosa zawierających sympatykomimetyki. Sympatykomimetyki, sympatykotoniki – grupa substancji pobudzających współczulny (sympatyczny) układ nerwowy pośrednio lub bezpośrednio.

  • Pacjent powinien przyjąć pozycję siedzącą, stojącą lub leżącą, z ramieniem ułożonym na wysokości serca. Mankiet ciśnieniowy umieszcza się na ramię, lekko powyżej zgięcia łokciowego.

  • W trakcie pierwszej wizyty mierzy się ciśnienie na obu ramionach, powtarzając pomiar co kilka minut. W przypadku różnic ciśnienia powyżej 5 mm Hg, kolejne pomiary wykonuje się na ramieniu z wyższymi wartościami. Standardowo ciśnienie mierzy się na ramieniu, które jest mniej aktywne.

  • Jeśli odczyty ciśnienia różnią się między sobą, za wiarygodną uznaje się średnią arytmetyczną tych pomiarów, pomijając skrajne wartości. W kontekście nadciśnienia tętniczego, kluczowa jest samokontrola ciśnienia krwi w domowym zaciszu.

Badania laboratoryjne obejmują badanie ogólne krwi i moczu, biochemiczne oznaczanie poziomu potasu, glukozy, kreatyniny, cholesterolu oraz trójglicerydów. Dodatkowo wykonuje się analizę moczu. Elektrokardiografia umożliwia wykrycie przerostu lewej komory serca. Wyniki EKG są doprecyzowywane za pomocą echokardiografii. Oftalmoskopia, czyli badanie dna oka, pozwala na ocenę stopnia angioretinopatii nadciśnieniowej. Ultrasonografia serca wykazuje powiększenie lewej komory. Aby dokładnie ocenić uszkodzenia narządów docelowych, stosuje się badania takie jak USG jamy brzusznej, EEG, urografię, aortografię oraz tomografię komputerową nerek i nadnerczy.

 

Nadciśnienie tętnicze leczenie

Leczenie nadciśnienia tętniczego skupia się nie tylko na obniżaniu ciśnienia, ale również na korygowaniu go i minimalizowaniu ryzyka powikłań. Choć całkowite wyleczenie nadciśnienia nie jest możliwe, możemy zahamować jego postęp i zmniejszyć częstość występowania kryzysów nadciśnieniowych.

W terapii nadciśnienia tętniczego kluczowa jest współpraca pacjenta z lekarzem, aby osiągnąć pożądane wyniki. W tym procesie ważne jest:

Przestrzeganie diety bogatej w potas i magnez oraz ograniczenie spożycia soli kuchennej;

Unikanie lub znaczne ograniczenie spożycia alkoholu i palenia tytoniu;

Redukcja nadwagi;

Zwiększenie aktywności fizycznej, np. poprzez pływanie, fizjoterapię, czy regularne spacery;

Systematyczne stosowanie przepisanych leków pod stałą kontrolą ciśnienia krwi i pod okiem kardiologa.

W leczeniu stosuje się leki przeciwnadciśnieniowe, które łagodzą działanie układu naczynioruchowego, leki moczopędne, β-blokery, leki przeciwpłytkowe, leki obniżające poziom lipidów i cukru we krwi oraz leki uspokajające. Terapia jest dobierana indywidualnie, biorąc pod uwagę całość czynników ryzyka, poziomy ciśnienia krwi, choroby współistniejące oraz stan narządów docelowych.

Efektywność leczenia nadciśnienia tętniczego mierzy się poprzez. 

Krótkoterminowe cele maksymalne obniżenie ciśnienia krwi do poziomu dobrze tolerowanego przez pacjenta.

Średnioterminowe cele zapobieganie rozwojowi lub postępowi zmian w narządach docelowych.

Długoterminowe cele zapobieganie poważnym komplikacjom sercowo-naczyniowym i przedłużenie życia pacjenta.

 

Nadciśnienie tętnicze rokowanie zapobieganie 

Konsekwencje nadciśnienia tętniczego na dłuższą metę zależą od stadium i charakteru choroby, przy czym ciężki przebieg i szybka progresja, szczególnie w III stopniu nadciśnienia z poważnym uszkodzeniem naczyń, znacznie zwiększa ryzyko powikłań naczyniowych i pogarsza rokowanie.

Wysokie ryzyko zawału serca, udaru mózgu, niewydolności serca i przedwczesnej śmierci towarzyszy osobom z nadciśnieniem, szczególnie tym, którzy zachorowali w młodym wieku. Wczesna, regularna terapia i kontrola ciśnienia krwi mogą spowolnić postęp choroby.

Zapobieganie Aby skutecznie zapobiegać nadciśnieniu tętniczemu, należy eliminować istniejące czynniki ryzyka. Pomocne są umiarkowane ćwiczenia fizyczne, dieta niskosolona i niskocholesterolowa, unikanie stresu oraz złych nawyków. Kluczowe jest wczesne wykrywanie nadciśnienia poprzez regularne monitorowanie ciśnienia krwi, obserwację stanu zdrowia i przestrzeganie indywidualnie dobranych terapii przeciw nadciśnieniowych oraz utrzymanie optymalnego poziomu ciśnienia krwi.

 

Dziękujemy za przeczytanie artykułu lub obejrzenie zdjęć. Jesteśmy grupą entuzjastów medycyny, która pisze artykuły, by dzielić się wiedzą i najnowszymi odkryciami w dziedzinie opieki zdrowotnej. Naszym celem jest edukowanie i informowanie zarówno specjalistów jak i szeroką grupę czytelników.

ZOBACZ ZDJĘCIA CHORÓB SKÓRNYCH NA ...