Gerontofobia, zwana także strachem przed osobami starszymi lub starzeniem się, wywołuje głęboki niepokój związanym z procesem starzenia i osobami w podeszłym wieku. Termin "gerontofobia" jest połączeniem dwóch greckich słów: "geronto", co oznacza starość, oraz "phobos", co oznacza strach lub awersję. Często mylona jest z "Gerascofobią", czyli lękiem przed samym procesem starzenia. W pewnym sensie oba te stany lękowe są ze sobą ściśle powiązane.
Przyczyny gerontofobii
Gerontofobia, podobnie jak inne fobie, może wynikać z różnych czynników.
Pojawiające się starzenie się i świadomość śmiertelności
Niektórzy jednostki mogą odczuwać niepokój wobec osób starszych z powodu nadmiernego krytycyzmu, trudności w zrozumieniu ich lub trudności w nawiązaniu kontaktu. Innym przyczyną obaw może być dyskomfort związany z procesem starzenia. Starość często wiąże się ze świadomością własnej śmiertelności oraz utratą młodości. Wielu ludzi może uważać, że osoby starsze mają inny zapach, są narzekające, borykają się ze schorzeniami słuchu, wzroku i ruchu, oraz cechuje je pomarszczona skóra i osłabienie. Niektóre z nich korzystają z pieluch z powodu braku kontroli nad pęcherzem. Osoba wrażliwa lub nadmiernie niepokojąca się śmiercią może łączyć te objawy związane z wiekiem i chorobą, co przyczynia się do kształtowania fobii.
Traumatyczne wydarzenia
Często przyczyną gerontofobii może być traumatyczne wydarzenie z przeszłości. Dziecko, które było blisko swoich dziadków, mogło być świadkiem ich śmierci, co wywołało stały lęk przed starzeniem się i obecnością osób starszych. Znęcanie się lub niestosowna interakcja z osobą starszą może także przyczynić się do rozwoju tej fobii. Wielu gerontofobów nie jest w stanie precyzyjnie zidentyfikować, które wydarzenie w przeszłości przyczyniło się do ich lęku.
Czynniki genetyczne
Dziedziczność i skomplikowana równowaga chemiczna w mózgu mogą wpływać na rozwój fobii. Niektórzy ludzie są po prostu bardziej podatni na nadmierny niepokój lub niespokojne myśli ze względu na swoją wrodzoną osobowość.
Wpływ rodziców
Nadopiekuńczy rodzice lub opiekunowie mogą nieświadomie przenosić swoje własne lęki na swoich podopiecznych. Na przykład, rodzic ciągłe rozmawiający o problemach zdrowotnych osób starszych może zaszczepić u dziecka łączenie starzenia się z chorobą, smutkiem i cierpieniem.
Stres
Długotrwały, nieleczone stresy także mogą przyczynić się do wywołania gerontofobii.
Wizerunek mediów
Filmy, telewizja i książki, które przedstawiają starsze osoby jako kruche i narzekające, mogą dodatkowo wzmacniać tę fobię.
Objawy gerontofobii
Osoby cierpiące na gerontofobię unikają kontaktu z osobami starszymi, placówkami opieki i domami spokojnej starości. Mogą też unikać spotkań z własnymi starszymi krewnymi. Samo myślenie o starzeniu się czy osobach w podeszłym wieku może wywołać u nich atak paniki. Oto kilka typowych zachowań charakterystycznych dla osób z gerontofobią:
-
Unikanie miejsc, gdzie spotyka się starszych ludzi.
-
Unikanie rozmów z osobami w podeszłym wieku oraz szukanie wymówek, aby uniknąć odwiedzin u starszych krewnych.
-
Celowe unikanie kontaktu wzrokowego lub stawianie czoła w inną stronę, gdy trzeba mieć do czynienia z osobami starszymi.
-
Uciekanie się do alkoholu, leków lub innych substancji w celu radzenia sobie z lękami.
W sytuacji, gdy osoba z gerontofobią wyobraża sobie spotkanie z osobą starszą, mogą pojawić się następujące objawy fizyczne i emocjonalne:
-
Przyspieszenie oddechu, rozszerzenie nozdrzy i płuc.
-
Wzrost tętna i ciśnienia krwi.
-
Bladość skóry twarzy.
-
Napięcie mięśniowe, przygotowanie organizmu do reakcji walki lub ucieczki.
-
Nadmierna potliwość (ze względu na potrzebę ochłodzenia organizmu po wzmożonym przegrzewaniu).
-
Skupienie myśli na jednym pytaniu: "Jak mogę uciec z tej sytuacji?". To może prowadzić do oderwania się od rzeczywistości oraz objawów oszołomienia, dezorientacji lub zaabsorbowania.
-
Zatrzymanie procesu trawienia: suchość w ustach wskutek zahamowania produkcji śliny. Nudności i wymioty także mogą wystąpić podczas ataku paniki.
-
Myśli o śmierci lub umieraniu mogą ciągle powracać w umyśle osoby z gerontofobią.
Nie wszyscy cierpiący na gerontofobię doświadczają tych objawów w równym stopniu, gdyż reakcja paniczna jest kontrolowana przez autonomiczny układ nerwowy. Osoby z gerontofobią mogą być wyśmiewane lub bagatelizowane ze względu na wykazywany lęk. W rezultacie wielu z nich unika kontaktu z osobami starszymi, co może negatywnie wpływać na jakość ich relacji interpersonalnych.
Leczenie lęku przed osobami starszymi i starzeniem się
Przyjęcie głębokiego oddechu w obecności osób starszych może pomóc w przekształceniu negatywnych wzorców myślowych w pozytywne. Technika polega na zatrzymaniu oddechu, aż do osiągnięcia liczby 8, a następnie spokojnym wydychaniu powietrza, wypowiadając przy tym słowo "spokój" lub "relaks". Powtórzenie tej procedury kilkakrotnie może pomóc złagodzić lęk.
Nabywanie wiedzy na temat zachowań osób starszych również może pomóc w uspokojeniu się w ich obecności. Warto dowiedzieć się więcej na temat procesu starzenia i związanych z nim aspektów. To może przyczynić się do przejścia od strachu do zrozumienia.
Stopniowa ekspozycja lub terapia odwarzająca może być skutecznym sposobem radzenia sobie z gerontofobią. Metoda ta polega na stopniowym narażaniu się na źródło lęku w kontrolowany sposób. Przykładowo, osoba może zacząć od czytania o starzeniu się, oglądania zdjęć starszych osób, a następnie stopniowo przechodzić do odwiedzania domów opieki. Pomocną strategią może być także nawiązywanie relacji z osobami starszymi poprzez czytanie im, rozmawianie z nimi lub odwiedziny w dniu urodzin. To stopniowe eksponowanie się naucza umysł, że sytuacje, które wywołują lęk, są w rzeczywistości bezpieczne.
W przypadkach bardziej zaawansowanych fobii, warto rozważyć terapię psychologiczną, terapię poznawczo-behawioralną lub hipnoterapię. Lekarz rodziny może pomóc w wyborze odpowiedniego podejścia. Alternatywnie, wsparcie można znaleźć w grupach wsparcia, zarówno online, jak i offline. Terapia poznawczo-behawioralna wykazała się skutecznością w leczeniu fobii, opiera się na zidentyfikowaniu i zmianie negatywnych wzorców myślowych poprzez świadome wprowadzanie pozytywnych alternatyw. Hipnoterapia sięga głęboko w korzenie fobii, pomagając przeprogramować podświadomość w celu przezwyciężenia lęku. W niektórych przypadkach, leki mogą być stosowane w celu złagodzenia ataków lęku i paniki.