Dezorientacja

Dezorientacja to utrata lub zakłócenie poczucia orientacji w odniesieniu do miejsca, czasu, kontekstu czy własnej tożsamości. Można rozróżnić dwa główne typy:

• Zakłócenia orientacji autopsychicznej: dotyczą one podstawowych informacji o sobie, takich jak świadomość własnej osoby i aktualnego stanu psychicznego. Ten aspekt jest rutynowo oceniany w trakcie badania psychiatrycznego.

• Zakłócenia orientacji allopsychicznej: odnoszą się one do świadomości otaczającego świata, w tym czasu, miejsca i sytuacji.

Orientacja, czyli świadomość, to stan psychiczny, w którym jednostka jest świadoma zarówno wewnętrznych procesów (np. emocji, myśli), jak i zewnętrznych zdarzeń, i potrafi na nie adekwatnie reagować.

Sprawność świadomości jest związana z prawidłową funkcją kory mózgowej i układu siatkowatego. Na ich działanie wpływają również układy: nerwowy, krążenia i oddechowy. Istotne jest też odpowiednie zaopatrzenie w tlen, glukozę i inne substancje odżywcze. Dysfunkcje tych układów mogą prowadzić do zaburzeń świadomości.

Dezorientacja klasyfikowana jest jako zaburzenie jakościowe świadomości. Oznacza to, że osoba pozostaje przytomna, ale jej interakcje ze światem są zaburzone; jej myślenie i działania są niespójne i nieadekwatne do sytuacji.

Chwilowa dezorientacja to stan, w którym osoba może poczuć się zagubiona, dezorientowana co do czasu, miejsca lub własnej tożsamości. Jest to zazwyczaj krótkotrwały stan, który może wystąpić u osób w różnym wieku i może mieć różnorodne przyczyny. Może być wynikiem zmęczenia, stresu, nagłej zmiany środowiska, a także pewnych stanów medycznych, takich jak infekcje, zaburzenia metaboliczne czy nawet działanie niektórych leków. W chwilowej dezorientacji osoba może mieć trudności z koncentracją, zapamiętywaniem informacji czy orientacją w przestrzeni. W większości przypadków jest to stan przejściowy i samoistnie się poprawia, gdy osoba odpocznie, zrelaksuje się lub zidentyfikuje źródło stresu.

Dezorientacja po przebudzeniu to dość powszechny stan, któremu może ulegać wiele osób. Polega on na chwilowym uczuciu zamieszania, dezorientacji w czasie i przestrzeni tuż po przebudzeniu ze snu. To zjawisko wynika z procesów neurologicznych zachodzących w mózgu w momencie przejścia ze stanu snu do pełnej świadomości. Podczas snu nasz mózg przechodzi przez różne fazy, w tym fazę REM (Rapid Eye Movement), podczas której występują intensywne sny. Gdy nagle budzimy się ze snu w fazie REM, mózg może potrzebować chwili, aby dostosować się do rzeczywistości zewnętrznej. To może prowadzić do krótkotrwałego dezorientacji, gdyż procesy odpowiedzialne za świadomość i orientację przestrzenną potrzebują chwili na synchronizację.

Objawy i przyczyny dezorientacji.

Objawy mogą obejmować:

• Zaburzoną percepcję siebie i innych;

• Problemy z koncentracją i myśleniem;

• Halucynacje i urojenia;

• Zaburzenia orientacji czasoprzestrzennej;

• Nagłe stany subdepresyjne;

• Drażliwość i inne.

Najczęstsze przyczyny dezorientacji to:

• Zatrucia różnego rodzaju;

• Nadmiar leków uspokajających;

• Poważne urazy głowy;

• Przemęczenie;

• Chore procesy degeneracyjne, takie jak choroba Alzheimera;

• Zaburzenia metaboliczne;

• Stres psychiczny i emocjonalny;

• Choroby zakaźne;

• Urazy i duże utraty krwi;

• Procesy nowotworowe;

• Zaburzenia endokrynologiczne i inne.

W mechanizmach powstawania dezorientacji zasadniczą rolę odgrywają dysfunkcje półkul mózgowych. Na przykład, choroby metaboliczne i zakaźne wpływają depresyjnie na funkcje mózgu, podobnie jak toksyny i guzy. Udar czy zawał serca mogą zaburzyć krążenie mózgowe, wpływając na stan świadomości.

Diagnostyka i leczenie stanów dezorientacji.

Pacjenci z zaburzeniami świadomości, dezorientacji wymagają wszechstronnego badania klinicznego i laboratoryjnego w celu zidentyfikowania podłoża problemu. Diagnostyka obejmuje konsultacje z psychiatrą, neurologiem, internistą oraz innymi specjalistami, jeżeli jest to wymagane.

Niezbędne są badania krwi – zarówno ogólne, jak i biochemiczne – badania moczu oraz testy neuropsychologiczne.

Psychiatra ocenia prezencję, zachowania i nastrój pacjenta, zwracając uwagę na ewentualne halucynacje, zaburzenia koncentracji i pamięci. Diagnoza zazwyczaj nie sprawia trudności, gdyż objawy są dość wyraźne.

Leczenie dezorientacji dostosowywane jest do jej przyczyn.

Terapia jest ukierunkowana patogenetycznie, czyli na eliminację czynnika inicjującego zaburzenie, jak również na korektę parametrów homeostatycznych, w tym równowagi wodno-elektrolitowej i hemodynamiki.

W sytuacji pewnych zaburzeń świadomości, jak oneiroid, delirium czy stany zmierzchowe, konieczna jest natychmiastowa terapia przeciwpsychotyczna i hospitalizacja w jednostce psychiatrycznej. Stosuje się leki przeciwpsychotyczne i benzodiazepiny.

W przypadkach pobudzenia psychomotorycznego, w celu uniknięcia ewentualnych wypadków, pacjent jest stabilizowany. Po udarze niedokrwiennym podaje się leki trombolityczne, natomiast w przypadkach krwotocznych – chirurgicznie usuwa się krwiaki. Zaburzenia świadomości wywołane zatruciem lub gorączką są leczone środkami przeciwwirusowymi i przeciwgorączkowymi.

Aby uniknąć nieporozumień, warto podjąć następujące kroki:

Należy rygorystycznie przestrzegać wytycznych lekarza. Zażywaj zalecone medykamenty, nie zaniedbuj środków profilaktycznych i prowadź zdrowy tryb życia, unikaj alkoholu. Jeżeli problemem jest dezorientacja, pomocne będzie umieszczenie w pokoju pacjenta elementów ułatwiających orientację, takich jak duże kalendarze czy zegary. Działa to uspokajająco i dodaje pewności. W przypadku bezsenności warto zapewnić pacjentowi radio lub książkę oraz włączoną lampkę, co pozwoli na efektywne wykorzystanie czasu. Leczenie chorób somatycznych, mogących wpływać na zaburzenia świadomości, powinno być realizowane terminowo. Dodatkowo, istotne jest, by rodzina i bliscy częściej komunikowali się z pacjentem, podnosząc jego morale i budując pozytywne nastawienie.