Cytomegalia w ciąży

Cytomegalia to jedna z chorób wirusowych. W większości przypadków cytomegalia przebiega bezobjawowo i nie skutkuje wystąpieniem powikłań. Cytomegalia ta jest jednak zdecydowanie bardziej groźna dla noworodków, niemowląt oraz osób z obniżoną odpornością. Cytomegalię wywołuje wirus cytomegalii (Cytomegalovirus – CMV), który jest bardzo rozpowszechniony w środowisku. 

Zakażenie wirusem cytomegalii jest chorobą wywoływaną przez wirusa z rodziny opryszczki. Raz zarażonego nie można się go pozbyć. Odporność na wirusa cytomegalii nie powstaje. Można jednak zmniejszyć liczbę zaostrzeń tej infekcji w organizmie.

Głównym źródłem zakażenia wirusem cytomegalii jest osoba chora, u której obecnie dochodzi do zaostrzenia tego procesu. Drogi przenoszenia wirusa cytomegalii są takie same jak wirusa opryszczki (należą do tej samej rodziny), tj.:

• Przewieziony drogą lotniczą,

• Seksualna,

• Kontakt bezpośredni,

• Wewnątrzmaciczny (przezłożyskowy).

Cytomegalowirus (CMV) jest jednym z członków rodziny wirusów opryszczki (obejmuje również czynniki sprawcze opryszczki pospolitej, ospy wietrznej, wirusa Epsteina-Barra). Pierwszy kontakt z wirusem najczęściej ma miejsce w dzieciństwie, a większość dorosłych ma przeciwciała przeciwko niemu. Podobnie jak wiele wirusów z tej rodziny, CMV ma zdolność utrzymywania się przez całe życie w rezerwuarach komórkowych organizmu, zwykle nie powodując żadnych objawów, ponieważ układ odpornościowy nie pozwala wirusowi na niekontrolowane namnażanie się. Jednak wirus cytomegalii podczas ciąży może reaktywować się z komórek rezerwuarowych na tle fizjologicznego obniżenia funkcji odpornościowej u kobiety w ciąży. Może to prowadzić do poważnych zaburzeń rozwoju płodu, takich jak:

• Niedosłuch lub głuchota;

• Pogorszenie wzroku lub ślepota;

• Zapalenie wątroby i żółtaczka;

• Małogłowie (mikrocefalia) - mikrocefalia to wada rozwojowa charakteryzująca się zmniejszonymi wymiarami czaszki, a co za tym idzie również zmniejszonymi rozmiarami mózgu. O mikrocefalii można mówić wówczas, kiedy obwód głowy nie przekracza wartości średniej dla płci i wieku w danej populacji;

• Spadek poziomu płytek krwi;

• Trudności w nauce;

• Epilepsja.

Wirus cytomegalii u kobiet w ciąży jest szczególnie niebezpieczny dla płodu, jeśli kobieta nie miała wcześniej kontaktu z wirusem, nie ma na niego odporności, a zaraziła się CMV w trakcie obecnej ciąży lub na krótko przed jej wystąpieniem.

Można to sprawdzić, badając obecność przeciwciał przeciwko wirusowi. Podczas ciąży prowadzony jest monitoring pod kątem tzw. kompleksu TORCH (jest to analiza pod kątem infekcji, które mogą być przenoszone z matki na płód w czasie ciąży i powodować zaburzenia rozwojowe u dziecka: toksoplazmę, różyczkę, wirus cytomegalii i opryszczkę). TORCH to akronim utworzony od pierwszych liter nazw chorób zakaźnych: toksoplazmozy (Toxoplasma gondii), różyczki (Rubella virus), cytomegalii (Cytomegalovirus), zakażenia wirusami opryszczki (Herpes simplex virus) oraz innych infekcji (Others), takich jak kiła, ospa, zakażenia parwowirusem B19 czy wirusem HIV. Optymalne jest przeprowadzenie tej analizy jeszcze przed rozpoczęciem planowanej ciąży, aby ocenić możliwe ryzyko.

W wyniku kontaktu organizmu z jakimkolwiek patogenem (baterią, wirusem lub robakiem) we krwi mogą powstać, co najmniej dwa rodzaje przeciwciał: przeciwciała klasy IgM i przeciwciała klasy IgG. Te pierwsze są „natychmiastową” reakcją układu odpornościowego człowieka na wejście obcego organizmu i zwykle wskazują na świeżą infekcję. Drugi typ przeciwciał ma na celu ostateczne stłumienie choroby i utrzymanie odporności przez długi czas (czasami do końca życia).

Tak, więc, jeśli przeciwciała IgG zostaną wykryte przed ciążą, a przeciwciała IgM dadzą wynik negatywny, oznacza to, że Twój organizm miał już kontakt z wirusem, ma określony poziom ochrony immunologicznej, a ryzyko ponownego zakażenia jest bardzo małe. Jeśli test na IgG jest ujemny, konieczne są dodatkowe środki ostrożności. W praktyce monitorowania kobiety ciężarnej szeroko stosowane są również testy PCR krwi i moczu w kierunku zakażenia CMV. Wszystkim kobietom pokazano obowiązkowe badania przesiewowe w kierunku wirusa cytomegalii podczas ciąży. Termin i kolejność badań ustala lekarz.

W jaki sposób przenosi się CMV

CMV jest zwykle przenoszony przez bliski kontakt z osobą, która ma już wirusa w swoim ciele i wydala go do środowiska. Wirus może rozprzestrzeniać się poprzez ślinę, krew, mocz, płyn nasienny, karmienie piersią. CMV może być przeniesiony tylko od osoby, której wirus jest w stanie „aktywnym” i jest wydalany z płynami ustrojowymi. Dzieje się tak na przykład, jeśli:

• Osoba zaraziła się wirusem po raz pierwszy: dzieci często przekazują wirusa sobie nawzajem poprzez bliski kontakt w przedszkolu;

• Wirus „reaktywowany”: zaczął się namnażać w sposób niekontrolowany po pewnym czasie od początkowej infekcji. Dzieje się tak w wyniku znacznego osłabienia układu odpornościowego;

• Jeśli doszło do reinfekcji (reinfekcji): osoba zaraziła się innym podtypem wirusa CMV.

Tym samym źródłem zakażenia najczęściej mogą być dzieci, u których po pierwszym kontakcie z infekcją wirus przez pewien czas aktywnie namnaża się w organizmie, wywołując niekiedy objawy w postaci ostrych infekcji dróg oddechowych, a czasem zupełnie bezobjawowo. W „strefie ryzyka” znajdują się kobiety w ciąży, które pracują z dziećmi lub mają już dzieci.

Jak zapobiegać zakażeniu cytomegalii

Całkowite zapobieganie infekcji jest niemożliwe: szczepionka CMV nie została jeszcze opracowana. Ale w czasie ciąży możesz zmniejszyć ryzyko, wykonując następujące czynności:

• Regularnie myj ręce ciepłą wodą z mydłem, zwłaszcza jeśli zmieniałeś dziecku pieluchy lub pracujesz w przedszkolu;

• Nie całuj małych dzieci w usta ani w policzek: lepiej pocałuj je w czubek głowy lub po prostu przytul;

• Nie kończ jedzenia po dziecku, nie używaj przy nim tych samych sztućców;

• Nie liż smoczków dziecka.

Jak wyleczyć cytomegalię

Kobietom w ciąży z ostrą postacią zakażenia wirusem cytomegalii lub z pierwotną infekcją przepisuje się leki przeciwwirusowe i immunomodulatory.

Jeśli leczenie zostanie rozpoczęte w odpowiednim czasie, ryzyko zakażenia dziecka może zostać zminimalizowane. Jeśli kobieta w ciąży jest biernym nosicielem wirusa cytomegalii, nie przepisano jej leczenia, ale zaleca się podjęcie dodatkowych wysiłków w celu utrzymania normalnej odporności. Jeśli dziecko urodzi się z wrodzoną postacią cytomegalii, ginekolodzy zalecają planowanie kolejnej ciąży nie wcześniej niż 2 lata później.

Prawdopodobieństwo zakażenia płodu zależy bezpośrednio od stężenia wirusa we krwi. A stężenie wirusa zależy od poziomu przeciwciał ochronnych: im więcej przeciwciał, tym niższe stężenie wirusa. Osoby, które po raz pierwszy zostały zakażone wirusem cytomegalii, nie mają przeciwciał, więc stężenie wirusa jest bardzo wysokie, dlatego najbardziej prawdopodobne jest zakażenie płodu. Nosiciele wirusa cytomegalii mają przeciwciała, więc stężenie wirusa we krwi jest niższe.

Do tej pory ​​infekcja wirusem cytomegalii jest uważana za dość rzadką chorobę u kobiet w ciąży. Aby zabezpieczyć ciążę, trzeba być świadomym poddać się badaniom niezbędnym przy planowaniu ciąży.