Cenestezja

Cenestezja to szczególny rodzaj zaburzenia psychicznego, który manifestuje się nieprzyjemnymi doznaniami cielesnymi niezwiązanymi z chorobom somatyczną. Objawy tej choroby wywołują znaczny dyskomfort i negatywnie wpływają na jakość życia, nastrój i wydajność człowieka. Termin "cenestezja" został po raz pierwszy zaproponowany przez francuskiego psychiatrę Ernest Dupre i przetłumaczony z języka greckiego oznacza cierpienie.

Definicja choroby cenestezja to zaburzenie wrażliwości wewnętrznej, objawiające się niejasnymi, bolesnymi, ciągle niepokojącymi odczuciami w głowie, klatce piersiowej, brzuchu, pod skórą i w innych częściach ciała. Inne terminy stosowane w definicji to: doznania psychosomatyczne, iluzje cielesne itp. Objawy mogą obejmować pieczenie, ściskanie, skręcanie, rozciąganie, a mogą być tak intensywne, że stają się nie do zniesienia. Do tej grupy zaburzeń zaliczają się schorzenia, których obraz kliniczny wyznaczają liczne dolegliwości związane z doznaniami o różnym charakterze, nadmierna troska o zdrowie i obawa przed poważną chorobą. W większości przypadków wystąpienie takich doświadczeń wiąże się z obecnością choroby psychicznej lub neurologicznej.

Cenestezja jest jednym z wyraźnych objawów schizofrenii cenestezjopatycznej, której początek charakteryzuje się osłabieniem, ogólnym zmęczeniem, problemami ze snem i bólem w całym ciele. Następnie pojawiają się stwierdzenia hipochondryczne, obsesyjne myśli o poważnej chorobie i cenestezji o charakterze obiektywnym. W ICD-10 choroba jest ujęta w sekcji F20 i wymieniona pod kodem F20.8 (Inny typ schizofrenii). Zespół cenestezji często towarzyszy zaburzeniom hipochondrycznym (kod F45.2) z kategorii "Zaburzenia somatyczne" /F45/, depresji, nerwicom i stanom nerwicopodobnym.

Etiologia i mechanizmy rozwoju nie są w pełni zrozumiane, ale udało się zidentyfikować pewne wzorce. Dlatego też dziedziczność odgrywa istotną rolę w występowaniu zespołu: często krewni pacjentów mieli w przeszłości epizody psychotyczne lub cierpieli na podobne schorzenia.

Cenestezja może mieć różne przyczyny, w tym choroby psychiczne i neurologiczne, takie jak:

• Organiczne uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego, takie jak wrodzone uszkodzenia mózgu, urazy, udary, procesy zapalne, alkoholizm.

• Nerwice.

• Zespół hipochondryczny.

• Stany depresyjne.

• Schizofrenia.

• Zaburzenia schizotypowe, paranoja, zaburzenia afektywne z urojeniami.

• Zatrucie substancjami toksycznymi i uzależnienie od narkotyków.

• Choroby wątroby z towarzyszącą encefalopatią.

Trudne doświadczenia związane z cenestezją mogą być spowodowane stresem lub silnym zmęczeniem. Istnieje kilka teorii dotyczących patogenezy, ponieważ cenestezje mogą występować w różnych lokalizacjach i manifestować się w różny sposób.

Wielu autorów sugeruje, że ich pochodzenie może być związane z zaburzeniami czynności o wyższej aktywności nerwowej.

Mechanizmy występowania nieprzyjemnych wrażeń można wyjaśnić poprzez:

• Zakłócenie relacji międzykorowej i pojawienie się impulsów w korze mózgowej.

• Zaburzenia percepcji własnego ciała.

• Chorobowy wpływ drugiego układu sygnalizacyjnego, w którym pacjent błędnie interpretuje słowa lekarza.

Możliwe, że przyczyną cenestezji może być również uszkodzenie układu autonomicznego oraz innych części układu nerwowego.

Początkowo pojawiają się proste cenestezje, przypominające objawy somatyczne. Pacjenci skarżą się na objawy bólowe, parestezje (uczucie drętwienia, mrowienia, „pełzania”). Pacjenci stale zwracają się do lekarzy z dolegliwościami somatycznymi, ale nie ma poprawy.

Z biegiem czasu doznania cielesne migrują, stają się powszechne i stają się bardziej skomplikowane i złożone.

Cenestezja może mieć charakter trwały, pojawiać się w postaci epizodów lub ostrych kryzysów cenestezjowych.

Przy trwałej formie bolesne odczucia stopniowo nasilają się i stają się bardziej wyraźne. Ataki objawiają się atakami paniki, dreszczami, niepokojem, skurczami mięśni i zaburzeniami czucia. Możliwe są urojenia i oszustwa percepcji w postaci halucynacji.

Rodzaje cenestezji według treści:

• Termiczne: „upał w klatce piersiowej, plecach”, „zimno w całym ciele”, „wszystko pali, pali”.

• Odczucia ruchu krwi: transfuzja z jednego narządu do drugiego, pulsowanie w głowie.

• Uczucie napięcia, brak powietrza, niemożność oddychania.

• Ciśnienie, ucisk w okolicy serca, przerwy, mrowienie.

• Szczególne doznania: klikanie w głowę, ruch wnętrzności, rozczłonkowanie kości czaszki itp.

W zależności od objawów klinicznych cenestezję można podzielić na następujące typy:

• Elementarny, odzwierciedlający strach, niepokój, melancholię, wewnętrzne napięcie. Często obserwowany w zaburzeniach depresyjnych.

• Proste, które mają rozproszoną lub ograniczoną lokalizację i są rzutowane na obszar odpowiedniego rodzaju wrażliwości. Obejmują one: objawy termiczne, parestezje, uczucie ciężkości fizycznej: „ma wrażenie, jakby ciało było wypełnione ołowiem”, ból o charakterze stałym lub napadowym, różniący się różnymi odcieniami.

• Psychosensoryczne - odczucia zmian objętości, rozmiaru: „coś w środku się rozszerza, rozciąga”, „żołądek jest skręcony, ściśnięty, zwinięty”.

• Interpretacyjny - któremu towarzyszą niezwykłe objawy i podobne do urojeń hipochondrycznych. Pomiędzy nimi:

Organotopowy - charakteryzuje się chęcią wyraźnego zlokalizowania wrażeń: „ból w oczodołach”, „pieczenie, ciepło w wierzchołku serca”. Skojarzony, w którym pacjent próbuje połączyć niezwykłe doznania w różnych miejscach ciała w jeden obraz. Urojeniowe pacjenci nie opisują dolegliwości, lecz wolą podać celowo fałszywą przyczynę ich wystąpienia. Halucynacyjne geometryczne („uczucie pieczenia pleców w kształcie trójkąta”), przypominające dotykowe złudzenia percepcji („głowa jest zimna, jakby wiał wiatr”) lub halucynacje transformacji („mózg wydaje się mały i gorący”). Przebieg cenestezji może być długi i przewlekły, bez tendencji do zanikania (postać przewlekła).

Cenestezja objawy

Objawy cenestezji są różnorodne i nie pasują do typowego obrazu klinicznego konkretnej choroby. Ich niezwykły charakter sprawia, że opis ich doznań staje się wyjątkowo trudny.

Pacjenci opisują to jako "jakby coś wypełniało ich głowy", "czują, że ich mózg może w każdej chwili eksplodować, wywiera nacisk na oczy od wewnątrz i wypukla się", "mózg wydaje się rozrywać, rozszerzać, spuchnąć, wypełniając całą czaszkę i wywierając na niego nacisk".

Cenestezja charakteryzuje się następującymi cechami i objawami klinicznymi:

Wielopostaciowość. Odczucia mogą przybierać różne formy, takie jak ból, uczucie ciepła, pieczenie w różnych częściach ciała, uczucie zimna, skurcze, ucisk, pulsowanie, oderwanie, rozciągnięcie, łzy, skręcenie, napięcie, rozciąganie i bolesność.

Niezwykły i czasem artystyczny charakter przeżyć. Osoby cierpiące na cenestezję często trudno jest wyrazić swoje doznania słowami, dlatego często posługują się przenośnymi porównaniami i wyrażeniami.

Trwałość, bolesność i uciążliwość objawów. Pacjenci nie mogą się od nich oderwać ani zrelaksować, ponieważ stale są zanurzeni w swoich doświadczeniach. Według doniesień pacjentów, nawet silny ból fizyczny jest łatwiej tolerowany niż te objawy: "Nigdy nie doświadczyłem niczego bardziej bolesnego".

Zmienna lokalizacja odczuć. Miejsce odczuwania objawów często zmienia się i nie jest charakterystyczne dla typowych objawów chorób somatycznych.

Nietypowa projekcja objawów. Objawy cenestezji często wydają się być wynikiem poważnej choroby fizycznej, mimo braku konkretnej diagnozy.

Brak krytyki. Osoba dotknięta tym zaburzeniem jest głęboko przekonana, że jej przeżycia są wynikiem istniejącej, poważnej choroby fizycznej.

Cenestezję często towarzyszą obniżony nastrój, niepokój, strach i poczucie niepokoju.

W większości przypadków pacjentów z cenestezją obserwuje się niewielkie zaburzenia autonomiczne i neurologiczne, takie jak:

• Zmiana częstości akcji serca.

• Przyspieszone oddychanie.

• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak niestrawność, nudności, wymioty i suchość w ustach.

• Zimne dłonie i stopy (zjawiska naczynioruchowe) oraz wzmożona potliwość.

• Dreszcze, drżenie palców, powiek itp.

Pacjenci cierpiący na cenestezję skarżą się na stałe uczucie złego samopoczucia, osłabienie, zmęczenie oraz zaburzenia rytmu snu, takie jak bezsenność w nocy i senność w ciągu dnia.

Cenestezja rozpoznanie

Rozpoznanie cenestezji opiera się na dokładnym wywiadzie, analizie dolegliwości pacjenta oraz kompleksowym badaniu psychiatrycznym i neurologicznym. W wielu przypadkach konieczna jest także konsultacja z innymi specjalistami, takimi jak neurochirurg, kardiolog lub terapeuta.

Kryteria pomagające potwierdzić diagnozę obejmują:

• Niezwykłe i nowe doznania cielesne. Pacjenci często nie rozumieją, co się z nimi dzieje i twierdzą, że "nigdy wcześniej tego nie doświadczyli".

• Trudność w opisie swoich odczuć, dlatego często używają porównań i tworzą nowe słowa, by wyrazić swoje doznania.

• Szybka amnezja przeżyć. Często pacjenci tylko mgliście pamiętają swoje doświadczenia lub potrafią opowiadać jedynie o chwilowych doznaniach w momencie ich wystąpienia.

Aby wykluczyć ewentualne schorzenia somatyczne, zaleca się przeprowadzenie dodatkowych badań diagnostycznych, takich jak:

• Ogólna analiza krwi i moczu.

• Badanie ultrasonograficzne naczyń krwionośnych.

• Tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny.

• Elektroencefalografia.

• Badanie różnych rodzajów wrażliwości.

• Badania neuropsychologiczne w celu oceny funkcji poznawczych i innych aspektów psychicznych.

Cenestezja leczenie

W przypadku niewyraźnych objawów cenestezji leczenie odbywa się w warunkach ambulatoryjnych, pod nadzorem psychiatry. W przypadkach zaawansowanych, pacjent może być hospitalizowany w specjalistycznej klinice.

Indywidualny plan leczenia jest ustalany przez specjalistę, uwzględniając chorobę podstawową oraz charakter objawów klinicznych. Terapia jest zazwyczaj holistyczna, obejmująca farmakoterapię, psychoterapię, procedury fizjoterapeutyczne i inne metody terapeutyczne.

W ramach farmakoterapii mogą być stosowane różne grupy leków:

• Neuroleptyki - w przypadku występowania objawów psychoprodukcyjnych.

• Leki przeciwdepresyjne, takie jak selektywne inhibitory monoaminooksydazy, które mogą pomóc w łagodzeniu apatii, depresji, letargu i obniżonego nastroju.

• Środki uspokajające.

• Leki objawowe.

Leki przeciwpsychotyczne i uspokajające często przynoszą szybkie efekty i mogą być szczególnie skuteczne we wczesnym stadium zaburzenia.

Cenestezja rokowanie zapobieganie

Cenestezja może utrzymywać się przez długi czas. Na przykład u pacjentów z diagnozą schizofrenii, po pierwszym zaostrzeniu, niemal stale obserwuje się dziwne odczucia.

Aby zapobiegać wystąpieniu cenestezji, warto przestrzegać następujących zaleceń:

• Prowadzenie prawidłowo zorganizowanego codziennego harmonogramu dnia.

• Utrzymywanie umiarkowanej aktywności fizycznej.

• Dbanie o odpowiednie odżywianie.

• Staranie się unikać sytuacji stresujących oraz emocjonalnego napięcia.

• Regularne monitorowanie i leczenie ewentualnych schorzeń podstawowych.

• Jeśli w rodzinie występują przypadki zaburzeń psychicznych, niezwłocznie skonsultuj się z specjalistą.